परदेशातही दसऱ्याची धूम; न्यूयॉर्कच्या टाइम्स स्क्वेअरवर भारतीयांचा गरबा

भारताच्या सभ्यतेला, संस्कृतीला आणि परंपरांना शेकडो वर्षांचा इतिहास आहे. आपले सण-उत्सव आता फक्त देशाच्या सीमांमध्ये राहिलेले नाहीत. जगभरातल्या अनेक देशांमध्येही ते मोठ्या उत्साहात साजरे होतात. परदेशात स्थायिक झालेले भारतीय आपल्या सांस्कृतिक परंपरा जपण्यासाठी विशेष प्रयत्न करतात.

नुकताच अमेरिकेतील न्यूयॉर्क शहरातल्या प्रसिद्ध टाइम्स स्क्वेअरवर एका समूहाने गरबा सादर केल्याचा व्हिडिओ व्हायरल झाला. गरब्याच्या तालावर भारतीयांबरोबरच परदेशी नागरिकही नाचताना दिसले.

नवरात्रोत्सवानंतर आता विजयादशमी, म्हणजेच दसरा, भारतासह जगातल्या अनेक देशांमध्ये साजरा केला जातो. भारतीय, हिंदू आणि नेपाळी समुदायाचे लोक मोठ्या संख्येने राहतात अशा देशांमध्ये या सणाला विशेष महत्त्व आहे. वाईटावर चांगल्याचा विजय, असत्यावर सत्याचा विजय आणि अन्यायाविरुद्ध न्याय हा संदेश दसऱ्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे. प्रभू श्रीरामांनी रावणावर मिळवलेला विजय आणि काही परंपरांमध्ये देवी दुर्गेने केलेला महिषासुराचा वध यांच्याशी हा सण जोडलेला आहे.

अमेरिकेतील भारतीय-अमेरिकी समुदाय दसरा आणि नवरात्रोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा करतो. इलिनॉय, कॅलिफोर्निया, न्यू जर्सी, टेक्सास, जॉर्जिया, मिशिगन, फ्लोरिडा आणि वॉशिंग्टन अशा राज्यांमध्ये वेगवेगळे सांस्कृतिक कार्यक्रम होतात. त्यात पारंपरिक पूजा, गरबा-दांडिया, संगीत, नृत्य, रामलीला आणि सामुदायिक मेळावे असतात. काही ठिकाणी रावणाच्या पुतळ्याचे दहनही केले जाते. या उत्सवांतून भारतीय समुदाय पुढच्या पिढीला भारतीय संस्कृती आणि परंपरांची ओळख करून देतो.

नेपाळमध्ये दसऱ्याला बडा दसई म्हणतात. तो तिथल्या प्रमुख सणांपैकी एक आहे. या काळात देवी दुर्गेची पूजा होते. घरातील ज्येष्ठ मंडळी लहानांच्या कपाळावर टीका लावतात आणि जमरा, म्हणजेच जवाच्या अंकुरांचा आशीर्वाद देऊन त्यांना शुभेच्छा देतात. दसईचा उत्सव साधारणपणे १५ दिवस चालतो. कुटुंबीय एकत्र येऊन हा सण साजरा करतात. सार्वजनिक सुट्ट्या, धार्मिक विधी आणि कौटुंबिक भेटीगाठींमुळे संपूर्ण देशात उत्साहाचे वातावरण असते.

बांगलादेशातील हिंदू समुदायासाठी दुर्गापूजा हा महत्त्वाचा धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहे. या काळात आकर्षक मंडप उभारले जातात, देवी दुर्गेच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना होते आणि निरनिराळे धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. विजयादशमीच्या दिवशी अनेक ठिकाणी मूर्तीचे विसर्जन केले जाते.

यंदा विजयादशमी २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी, मंगळवारी आहे. दशमी तिथी सकाळी ८:२० वाजता सुरू होऊन २१ ऑक्टोबरला सकाळी ९:४१ पर्यंत आहे. जिथे हिंदू समाजबांधव राहतात, तिथे दसरा साजरा केला जातो. अमेरिकेत अग्निशमन विभागाची परवानगी घेऊन मोठ्या मैदानात २० ते ३० फूट उंच रावणाचे पुतळे जाळले जातात. जळणारे पुतळे अहंकार आणि वाईट विचार जाळण्याचे प्रतीक मानले जाते.