शेअर बाजारातील एसआयपी फायद्याची की तोट्याची? गुंतवणुकीपूर्वी या गोष्टी लक्षात ठेवा

म्युच्युअल फंडातील सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन म्हणजेच एसआयपी सध्या प्रचंड लोकप्रिय झाली आहे. फंडातून चांगला परतावा मिळायला लागला आणि गुंतवणूकदारांची बाजाराबद्दलची समज वाढली की, अनेकांच्या मनात एक प्रश्न येतो, हाच पर्याय थेट कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये वापरता येईल का. याचे उत्तर होय असे आहे, पण थेट शेअर्समधील एसआयपीचे नियम आणि त्यातील धोके म्युच्युअल फंडापेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहेत. त्यामुळे शेअर बाजारात दरमहा पैसे गुंतवून नफा कमवायचा असेल तर या पद्धतीची ताकद आणि तिचे धोके नीट समजून घेणे गरजेचे आहे.

दरमहा ठराविक रक्कम गुंतवण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे यात गुंतवणूकदाराच्या भावनांचा अडथळा येत नाही. बाजार वर जातोय की खाली, याची पर्वा न करता नियमित पैसे गुंतवल्याने शेअर्सची सरासरी खरेदी किंमत चांगली राहते. नोकरी करणाऱ्या लोकांसाठी हा मार्ग खूप सोयीचा आहे, कारण त्यांना एकदम मोठी रक्कम जमा करावी लागत नाही किंवा बाजारातली योग्य वेळ शोधत बसावं लागत नाही.

म्युच्युअल फंडात एसआयपी केल्यावर पैसे एकाच वेळी अनेक कंपन्यांमध्ये विभागले जातात आणि ते अनुभवी फंड मॅनेजर सांभाळतात. एखादी कंपनी नीट कामगिरी करत नसेल तर फंड मॅनेजर ती पोर्टफोलिओमधून काढून दुसरी चांगली कंपनी निवडतो. पण थेट शेअर्समध्ये गुंतवणूक करताना असं कोणतंही सुरक्षा कवच नसतं. एखाद्या कमकुवत कंपनीत दरमहा पैसे टाकत राहिलं, तर मोठं नुकसान सोसावं लागू शकतं.

त्यामुळे स्टॉक एसआयपी तेव्हाच फायद्याची ठरते, जेव्हा निवडलेल्या कंपनीचा व्यवसाय भक्कम असतो. ज्या कंपन्यांचा ट्रॅक रेकॉर्ड चांगला आहे, कर्ज कमी आहे, कॅश फ्लो उत्तम आहे आणि व्यवस्थापन विश्वासार्ह आहे, अशाच कंपन्या निवडायला हव्यात. फक्त शिस्तीने पैसे गुंतवत राहणं पुरेसं नाही, तर त्या कंपनीच्या कामगिरीवर सतत लक्ष ठेवणंही तितकंच गरजेचं आहे.

दरमहा खात्यातून आपोआप पैसे कापले जाण्याच्या सुविधेचा एक तोटा असाही होतो की गुंतवणूकदार बिनधास्त होतात आणि कंपनीची घसरती कामगिरी किंवा व्यवसायातील बदलांकडे दुर्लक्ष करतात. शेअर बाजारात यश मिळवायचं असेल तर वेळोवेळी आपल्या पोर्टफोलिओची समीक्षा करणं गरजेचं आहे. ज्या कारणासाठी कंपनीत पैसे गुंतवले होते, ते कारण अजूनही तसंच आहे का, हा प्रश्न गुंतवणूकदारांनी स्वतःला सतत विचारत राहायला हवा.

फक्त एक किंवा दोन आवडत्या शेअर्समध्येच सगळे पैसे गुंतवणं ही मोठी चूक ठरू शकते. कंपनी कितीही चांगली असली तरी तीही दीर्घकाळ वाईट टप्प्यातून जाऊ शकते. त्यामुळे गुंतवणूक वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील भक्कम कंपन्यांमध्ये विभागलेली असावी, म्हणजे एखादी कंपनी बुडली किंवा तिची कामगिरी खालावली तरी धोका कमी राहतो.

ज्यांना चांगल्या कंपन्या ओळखता येतात आणि बाजारावर लक्ष ठेवायला वेळ आहे, त्यांच्यासाठी थेट शेअर्समध्ये एसआयपी करणं हा चांगला पर्याय ठरू शकतो. यातून शिस्त शिकायला मिळते आणि योग्य वेळेची वाट पाहण्याच्या कटकटीपासून सुटका होते. मात्र यश मिळेलच याची कोणतीही खात्री नाही. शेवटी नफा किंवा तोटा हा निवडलेल्या कंपन्यांचा पाया किती मजबूत आहे, यावरच अवलंबून असतो.