श्रीलंकेतील रामायण ट्रेलवर हनुमानाची मंदिरे, रामबोडा ते कोलंबोपर्यंत श्रद्धा आणि निसर्ग

रामायण या हिंदू महाकाव्यात श्रीलंकेचा इतिहास आणि भौगोलिक संदर्भ फार महत्त्वाचे मानले जातात. सीतामातेचा शोध घेण्यासाठी प्रभू श्रीरामांचे परमभक्त हनुमान समुद्रावरून उड्डाण करून लंका नगरीत पोहोचले. तेव्हा त्यांनी ज्या ठिकाणी पाऊल ठेवले, ती ठिकाणे आज श्रीलंकेत पवित्र तीर्थक्षेत्रे झाली आहेत. श्रीलंकेतील 'रामायण ट्रेल' (Ramayana Trail) वरची हनुमान मंदिरे फक्त श्रद्धेची केंद्रे नाहीत, तर पर्यटकांना आकर्षित करणारी सुंदर पर्यटन स्थळेही आहेत.

श्रीलंकेच्या मध्य प्रांतात रामबोडा (Ramboda) भागात, कॅंडी-नुवारा एलिया महामार्गावर एका उंच टेकडीवर श्री भक्त हनुमान मंदिर आहे. हे मंदिर डोंगर आणि चहाच्या मळ्यांच्या निसर्गरम्य परिसरात वसलेले आहे. स्थानिक समजुतींनुसार, सीतामातेचा शोध घेताना हनुमानांनी श्रीलंकेच्या भूमीवर पहिल्यांदा जिथे पाऊल ठेवले, तो हाच परिसर आहे. तिथेच त्यांनी थोडी विश्रांती घेतली, असे सांगितले जाते.

तमिळ भाषेत रामबोडाला 'रामपडई' असेही म्हणतात. त्याचा अर्थ 'रामाची सेना' असा होतो. रावणाविरुद्धच्या युद्धाआधी श्रीरामांनी आपली सेना इथेच एकत्र केली होती, असे मानले जाते.

या मंदिराचे मुख्य आकर्षण म्हणजे काळ्या ग्रॅनाइट दगडातून घडवलेली हनुमानाची १६ ते १८ फूट उंच मूर्ती. ती संपूर्ण श्रीलंकेतील हनुमानाची सर्वात मोठी मूर्ती आहे. मंदिर 'कोतमले जलाशया'च्या (Kotmale Reservoir) अगदी वरच्या बाजूला डोंगरांच्या कुशीत आहे. तिथून आजूबाजूच्या हिरव्यागार चहाच्या बागा आणि धुक्याची चादर पांघरलेले डोंगर फार सुंदर दिसतात. हे आधुनिक मंदिर चिन्मय मिशन श्रीलंका यांनी बांधले असून १९९९ ते २००१ दरम्यान त्याची स्थापना झाली.

नुवारा एलियाजवळ प्रसिद्ध 'सीता अम्मन मंदिर' आहे. रामायण काळातील अशोक वाटिका म्हणून ते मानले जाते. या परिसरातही हनुमानाचा मोठा प्रभाव दिसतो. मंदिराशेजारच्या नदीकाठच्या खडकांवर हनुमानाच्या विशाल पाऊलखुणा (Footprints) आजही पाहायला मिळतात. हनुमानांनी सीतेची भेट घेऊन तिला श्रीरामांची अंगठी दिली, तेव्हा त्यांनी आपले विराट रूप प्रकट केले होते आणि त्याच्या दबावामुळे खडकावर हे ठसे उमटले, असे मानले जाते.

श्रीलंकेची राजधानी कोलंबोजवळ 'माउंट लॅव्हिनिया' येथे श्री पंचमुखी अंजनेयर कोविल आहे. हनुमानाच्या पंचमुखी, म्हणजे पाच तोंडे असलेल्या रूपाची पूजा होणारे हे श्रीलंकेतील एकमेव मंदिर आहे. शिवाय, उत्सवात मिरवणुकीसाठी वापरला जाणारा स्वतंत्र लाकडी रथ (Chariot) संपूर्ण जगात फक्त याच हनुमान मंदिराकडे आहे.

लक्ष्मण युद्धात मूर्च्छित पडले, तेव्हा हनुमानांनी द्रोणागिरी पर्वतावरून संजीवनी बुटी आणली. तिचा एक तुकडा श्रीलंकेत ज्या भागात पडला, तो भाग आज 'रितीगला' आणि 'हाकागाला बॉटनिकल गार्डन' म्हणून ओळखला जातो. तिथली वनस्पती आणि औषधी आजही आजूबाजूच्या जंगलांपेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या आहेत.

हनुमानांनी आपल्या पेटत्या शेपटीने रावणाची लंका जाळली. त्या भागाची माती आजही काळी आणि भाजलेली दिसते. तो परिसर म्हणजे उस्सनगोडा (Ussangoda) राष्ट्रीय उद्यान.

धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई अशा विषयांवरील लेख वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.