श्रीलंका ईस्टर बॉम्बस्फोट खटला: 15 दहशतवाद्यांना प्रत्येकी सरासरी 220 वर्षे शिक्षा

दक्षिण आशियातील राजकारण आणि सुरक्षा व्यवस्थेला हादरवणाऱ्या 2019 सालच्या श्रीलंकेतील ईस्टर आत्मघाती बॉम्बस्फोट प्रकरणात अखेर न्यायालयाचा निकाल आला आहे. कोलंबो उच्च न्यायालयाच्या विशेष खंडपीठाने (Trial-at-Bar) हा ऐतिहासिक खटला निकाली काढत 15 आरोपींना शिक्षा सुनावली आहे. प्रत्येक आरोपीला 200 ते 260 वर्षांपर्यंत, म्हणजे सरासरी 220 वर्षांपर्यंत सक्तमजुरीची शिक्षा देण्यात आली आहे. या हल्ल्यात 270 हून अधिक निरपराध नागरिक मारले गेले होते आणि 500 हून अधिक लोक जखमी झाले होते. पाच वर्षे चाललेल्या प्रदीर्घ न्यायालयीन सुनावणीनंतर हा महत्त्वाचा निकाल आला आहे.

न्यायमूर्ती नवरत्ने मरासिंघे, न्यायमूर्ती रामनाथन कन्नन आणि न्यायमूर्ती सुजीव निस्संका या तीन सदस्यीय विशेष उच्च न्यायालयीन खंडपीठाने अंतिम निकाल वाचून दाखवला. एकूण 24 आरोपींपैकी 15 जणांना मुख्य कट रचणे, दहशतवादी कारवायांना मदत करणे, हत्या करणे आणि स्फोटके बाळगणे या गंभीर गुन्ह्यांत दोषी ठरवण्यात आले. उर्वरित 9 जणांची पुराव्याअभावी निर्दोष मुक्तता करण्यात आली. दोषी ठरलेल्या सर्व 15 जणांची स्थावर व जंगम मालमत्ता जप्त करण्याचे आदेशही न्यायालयाने राज्य सरकारला दिले आहेत.

21 एप्रिल 2019 रोजी, ईस्टर संडेच्या दिवशी श्रीलंकेत एकामागोमाग एक भीषण आत्मघाती बॉम्बस्फोट घडवण्यात आले होते. आयसिस या आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी संघटनेशी संलग्न असलेल्या 'नॅशनल थोहीद जमात' (NTJ) या स्थानिक इस्लामिक अतिरेकी संघटनेच्या 9 आत्मघाती बॉम्बर्सनी हे हल्ले केले होते. दहशतवाद्यांनी कोलंबो आणि परिसरातील तीन प्रमुख कॅथोलिक चर्च आणि तीन आलिशान पंचतारांकित हॉटेल्सना लक्ष्य केले होते. या हल्ल्यात 11 भारतीय नागरिकांसह एकूण 270 निरपराध लोकांचा जागीच मृत्यू झाला, तर 500 हून अधिक जण गंभीर जखमी झाले.

खटल्याची सुनावणी अत्यंत क्लिष्ट आणि मोठी होती. अभियोजन पक्षाने न्यायालयात तब्बल 2,309 साक्षीदारांची तपासणी केली, तर सर्व आरोपींवर मिळून एकूण 23,270 वेगवेगळे आरोप निश्चित करण्यात आले होते. या प्रकरणातील मुख्य सूत्रधार 'नौफर मौलवी' (Mohammadu Ebrahim Mohammadu Naufer) यालाही मुख्य कट रचल्याबद्दल दोषी ठरवत न्यायालयाने त्याला 220 वर्षांच्या कठोर शिक्षेची घोषणा केली. नौफर मौलवी याने आपल्या धार्मिक भाषणांतून इतर तरुणांचे ब्रेन वॉश करून त्यांना दहशतवादाच्या मार्गावर ढकलल्याचे न्यायालयात सिद्ध झाले.

या हल्ल्याचे धागेदोरे भारताशी आणि भारतातून फरार झालेला कट्टरपंथी धर्मोपदेशक झाकीर नाईक याच्याशी जोडले गेले होते. हल्ल्यानंतर श्रीलंकेच्या सुरक्षा दलांनी केलेल्या तपासात अनेक धक्कादायक गोष्टी समोर आल्या. अटक करण्यात आलेल्या अनेक दहशतवाद्यांनी आणि संशयितांनी सुरक्षा यंत्रणांना दिलेल्या जबाबात सांगितले होते की, भारतातून फरार झालेल्या झाकीर नाईकचे ऑनलाइन व्हिडिओ आणि प्रक्षोभक भाषणे पाहूनच ते कट्टरपंथी बनले आणि नंतर दहशतवादी संघटनेत सामील झाले. झाकीर नाईकवर भारतात कायदेशीर कारवाई सुरू झाल्यानंतर तो मलेशियात पळून गेला होता आणि तेव्हापासून तिथेच राहत आहे.

हल्ल्यानंतर श्रीलंकेत मोठे राजकीय वादळ निर्माण झाले होते. भारतीय सुरक्षा आणि गुप्तचर यंत्रणांनी संभाव्य दहशतवादी हल्ल्याबाबत अनेक आठवडे आधीच श्रीलंकेच्या प्रशासनाला स्पष्ट आणि अचूक पूर्वसूचना दिली होती. मात्र ही संवेदनशील गुप्त माहिती मिळूनही योग्य खबरदारी न घेतल्याबद्दल आणि हल्ला रोखण्यात अपयशी ठरल्याबद्दल तत्कालीन राष्ट्रपती मैत्रीपाल सिरिसेना आणि तत्कालीन पंतप्रधान रानिल विक्रमसिंघे यांच्यावर जोरदार टीका झाली होती. या घटनेमुळे श्रीलंकेच्या अंतर्गत सुरक्षेतील त्रुटी उघड्या पडल्या आणि त्याचा मोठा फटका देशाच्या पर्यटनाला व अर्थव्यवस्थेला बसला. पाच वर्षांनंतर आलेल्या या निकालामुळे मृतांच्या नातेवाईकांना आणि पीडितांना काही प्रमाणात दिलासा मिळाला आहे.