दोन शतकांच्या वैरानंतर तुर्कस्तान सौदी अरेबियाच्या मदतीला, सैन्य पाठवण्याची तयारी

तुर्कस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष रज्जब तय्यब एर्दोगान सौदी अरेबियाला मोठी लष्करी मदत आणि सैन्य पाठवण्याची तयारी करत आहेत. येमेनमध्ये इराण-समर्थित हौथी बंडखोरांकडून सुरक्षेचा धोका वाढत आहे आणि त्याचा सामना करण्यासाठी हे पाऊल उचलले जात आहे. तब्बल दोन शतकांपासून ज्या दोन देशांत राजकीय आणि ऐतिहासिक वैर चालत आले, ते तुर्कस्तान आणि सौदी अरेबिया आता एकाच लष्करी मंचावर आले आहेत. या निर्णयामुळे आशिया आणि मध्य पूर्वेतील सुरक्षेची समीकरणे पूर्णपणे बदलण्याची शक्यता आहे.

मिळालेल्या माहितीनुसार, येत्या काही आठवड्यांत तुर्कस्तान आपले अतिरिक्त लढाऊ सैन्य, आपत्कालीन प्रतिसाद पथके आणि अत्याधुनिक तांत्रिक संरक्षण उपकरणे सौदी अरेबियात तैनात करणार आहे. मक्का संरक्षण कराराअंतर्गत नुकतीच एक महत्त्वाची बैठक झाली. त्यात तुर्कस्तान आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांनी सौदी अरेबियाच्या सीमा आणि सार्वभौमत्वाच्या रक्षणासाठी आपली सैन्ये पाठवायला अधिकृत सहमती दिली आहे. एका वरिष्ठ तुर्की अधिकाऱ्याने सांगितले की, या मोहिमेसाठी सर्व प्रकारची तांत्रिक आणि लष्करी मदत देण्यास अंकारा सरकार वचनबद्ध आहे.

हा निर्णय अशा वेळी आला आहे, जेव्हा येमेनमध्ये सौदी-समर्थित सरकारी सैन्याने हौथी बंडखोरांविरुद्ध मोठी लष्करी मोहीम सुरू केली आहे. हौथींनी नुकताच ताब्यात घेतलेला महत्त्वाचा भूभाग परत मिळवणे आणि त्यांची प्रदेशावरची पकड सैल करणे, हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. सध्या दोन्ही बाजूंकडून जोरदार गोळीबार आणि हल्ले सुरू आहेत. या संघर्षात आतापर्यंत २७० हून अधिक सरकारी सैनिक आणि हौथी लढवय्ये मारले गेले आहेत. सौदी अरेबियाचे हवाई दल येमेनी सैन्याला हवेतून संरक्षण आणि पाठबळ देत आहे.

या सगळ्यामागे दोनशे वर्षांचा इतिहास आहे. आज सौदीच्या मदतीला धावणाऱ्या तुर्कस्तानच्या ओटोमन खलिफाने एकेकाळी सौदी राजवंशाला पूर्णपणे संपवण्याचा प्रयत्न केला होता. १८ व्या शतकाच्या सुरुवातीला सौद बिन अब्दुलअजीज यांनी हिजाज प्रांतावर ताबा मिळवला. तेव्हा ओटोमन साम्राज्य आणि सौदीची दिरिया अमिरात यांच्यात युद्धाला तोंड फुटले. १८१३ मध्ये ओटोमन सैन्याने हिजाज परत मिळवला, तरी दोन्ही राज्यांतला संघर्ष थांबला नाही.

१८१४ मध्ये सौद बिन अब्दुलअजीज यांचा मृत्यू झाला आणि त्यांचा मुलगा अब्दुल्ला बिन सौद अल-सौद गादीवर आले. इजिप्तचा शासक मुहम्मद अली पाशा आणि त्याचा मुलगा इब्राहिम पाशा यांच्या नेतृत्वाखालील संयुक्त ओटोमन सैन्याने त्यांच्यावर जोरदार चढाई केली. १८१५ मध्ये मक्का आणि मदिना ही पवित्र शहरे गमावल्यावर सौदी सैन्याला माघार घ्यावी लागली. तरीही ओटोमन सैन्य पुढे सरकत राहिले आणि त्यांनी सौदीची राजधानी दिरियाला सलग अनेक महिने वेढा घातला.

अखेर ९ सप्टेंबर १८१८ रोजी तीव्र संघर्षानंतर राजा अब्दुल्ला यांनी शरणागती पत्करली. ओटोमनांनी सौद घराण्यातील अनेकांना फाशी दिले. राजा अब्दुल्ला आणि त्यांच्या मुलांना कैद करून इजिप्तमार्गे इस्तंबूलला नेण्यात आले. इजिप्तच्या शासकाने त्यांच्यासाठी माफीची विनंती केली होती, पण तत्कालीन ओटोमन खलिफा महमूद द्वितीय याने ती फेटाळली. मे १८१९ मध्ये इस्तंबूलमधील प्रसिद्ध हागिया सोफियासमोर राजा अब्दुल्ला आणि त्यांच्या समर्थकांचा सार्वजनिकरीत्या शिरच्छेद करण्यात आला.

काही ऐतिहासिक नोंदींनुसार, मृत्युदंडाआधी राजा अब्दुल्ला यांना मोठ्या मानसिक यातना देण्यात आल्या. कट्टर धार्मिक नियमांमुळे ज्यांनी आपल्या राज्यात संगीतावर पूर्ण बंदी घातली होती, त्यांना मृत्युदंडाच्या काही क्षण आधी संगीत ऐकायला लावले गेले, असे या नोंदी सांगतात. त्यानंतर पहिल्या सौदी साम्राज्याचा पूर्ण अंत झाला. आज तोच इतिहास नव्या वळणावर आला आहे. दोनशे वर्षांनंतर ओटोमन साम्राज्याचा वारसदार असलेला तुर्कस्तान त्याच सौदी राजवटीच्या रक्षणासाठी आपले सैन्य पाठवत आहे.