रॉयल एनफिल्डचा प्रवास: इंग्लंडमधल्या सायकल व्यवसायापासून 60 देशांपर्यंत पोहोचलेली बुलेटची कंपनी

तुमच्या ग्रुपमध्ये कोणाकडे तरी रॉयल एनफिल्ड बाईक असतेच. ज्यांच्याकडे नाही, त्यांनाही ती घ्यायची इच्छा असते. एवढ्या प्रसिद्ध झालेल्या या ब्रँडचा इतिहास काय आहे आणि ही कंपनी भारतात व जगात कशी पोहोचली, ते पाहू.

रॉयल एनफिल्ड हा जगातल्या सर्वात जुन्या आणि सतत प्रोडक्शनमध्ये राहिलेल्या मोटरसायकल ब्रँड्सपैकी एक आहे. 19व्या शतकाच्या अखेरीस इंग्लंडमध्ये औद्योगिक क्रांतीचा प्रभाव वाढत होता. त्या काळात एका छोट्या सायकल व्यवसायातून या ब्रँडचा जन्म झाला. सुरुवात जॉर्ज टाउनसेंड अँड कंपनी या सायकल आणि सुया बनवणाऱ्या व्यवसायापासून झाली.

1891 मध्ये अल्बर्ट एडी आणि बॉब वॉकर स्मिथ या दोन उद्योजकांनी हा व्यवसाय ताब्यात घेतला. 1893 मध्ये कंपनीचे नाव 'एनफिल्ड मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनी' ठेवण्यात आले. 1894 मध्ये कंपनीच्या सायकलींना 'रॉयल एनफिल्ड' हे नाव मिळाले. त्यानंतर 1901 मध्ये कंपनीने पहिली मोटरसायकल तयार केली. जॉर्ज टाउनसेंड यांच्या मूळ व्यवसायाने पाया घातला असला, तरी रॉयल एनफिल्ड ब्रँडची स्थापना अल्बर्ट एडी आणि बॉब वॉकर स्मिथ यांनी केली, असे म्हणायला हवे.

इंग्लंडमध्ये सुरू झालेल्या या कंपनीने 1932 मध्ये पहिल्यांदा बुलेट मॉडेल सादर केले. पुढे तीच कंपनीची ओळख बनली. दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात कंपनीने सैन्यासाठी मोटरसायकली आणि सायकली तयार केल्या. त्यानंतर इंग्लंडमधल्या कंपनीने मद्रास मोटर्सशी भागीदारी करून भारतात 'एनफिल्ड इंडिया'ची सुरुवात केली. 1955 मध्ये मद्रास येथे कंपनीचा प्रोडक्शन प्लांट सुरू झाला. भारतीय सैन्यासाठी बुलेट मोटरसायकलींची मागणी वाढल्याने ब्रँडला भारतात मजबूत पाया मिळाला.

1990 मध्ये आयशर ग्रुपने एनफिल्ड इंडियामध्ये 26 टक्के हिस्सा घेतला. 1993 मध्ये आयशरने 60 टक्के हिस्सा मिळवून कंपनीवर नियंत्रण मिळवले. 1994 मध्ये एनफिल्ड इंडियाचे नाव बदलून 'रॉयल एनफिल्ड मोटर्स' करण्यात आले.

आज रॉयल एनफिल्ड ही आयशर मोटर्स लिमिटेडची कंपनी आहे. आयशर मोटर्सचे कार्यकारी अध्यक्ष सिद्धार्थ लाल यांनी ब्रँडच्या पुनरुज्जीवनात महत्त्वाची भूमिका बजावली. सध्या बी. गोविंदराजन हे आयशर मोटर्सचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि रॉयल एनफिल्डचे CEO आहेत. आयशर मोटर्सच्या बोर्डवर सिद्धार्थ लाल, विनोद अग्रवाल आणि बी. गोविंदराजन यांच्यासह स्वतंत्र संचालक इंदर मोहन सिंह, एस. माधवन, तेजप्रीत एस. चोप्रा, अरुण वासू आणि इरा गुप्ता आहेत.

भारतात बुलेट, क्लासिक 350, हंटर 350, इंटरसेप्टर 650 आणि हिमालयन या मॉडेल्समुळे कंपनीला मोठी लोकप्रियता मिळाली. रायडिंग कम्युनिटी, Motoverse आणि हिमालयन ओडिसी यांसारख्या उपक्रमांतून कंपनीने ग्राहकांशी, विशेषतः तरुण पिढीशी, नाते घट्ट केले.

भारतात कंपनीची 2,000 पेक्षा जास्त स्टोअर्स आहेत. जगभरातल्या 60 पेक्षा जास्त देशांमध्ये जवळपास 850 स्टोअर्स आहेत. चेन्नईजवळ ओरगडम आणि वल्लम वडागल येथे प्रोडक्शन प्लांट्स आहेत. ब्रिटनमधल्या ब्रंटिंगथॉर्प आणि चेन्नई येथे टेक्निकल सेंटर्स आहेत. बांगलादेश, नेपाळ, ब्राझील, थायलंड, अर्जेंटिना आणि कोलंबिया येथे CKD असेंब्ली सुविधा आहेत.

जुन्या डिझाइनचा वारसा जपत आधुनिक टेक्नोलॉजी, नवीन इंजिन क्षमता आणि जागतिक मार्केटमध्ये विस्तार, अशी कंपनीची रणनीती आहे. 350cc ते 750cc मोटरसायकल सेगमेंटवर लक्ष देऊन कंपनीने इंटरसेप्टर 650 आणि कॉन्टिनेंटल GT 650 सारखी मॉडेल्स आणली. इलेक्ट्रिक मोबिलिटीसाठी फ्लाइंग फ्ली ब्रँडची सुरुवात हा कंपनीच्या भविष्यातल्या विस्ताराचा भाग आहे.