२४ सप्टेंबर राष्ट्रीय विरामचिन्ह दिन: लेखनातील स्वल्पविराम, पूर्णविरामाचे महत्त्व अधोरेखित

बोलताना आपण कुठे थांबायचं, कुठे सूर बदलायचा, हे सहज जमतं. पण तेच शब्द जेव्हा कागदावर किंवा मोबाईलच्या स्क्रीनवर उतरतात, तेव्हा ही जबाबदारी विरामचिन्हे पार पाडत असतात. भाषेतल्या या छोट्या पण महत्त्वाच्या खुणांचं स्थान आणि महत्त्व लोकांपर्यंत पोहोचावं, यासाठी दरवर्षी २४ सप्टेंबर रोजी राष्ट्रीय विरामचिन्ह दिन साजरा होतो.

विरामचिन्हे म्हणजे नुसती चिन्हे नाहीत, तर ती भाषेचा जीव आहेत, असं मानलं जातं. वाक्यात योग्य ठिकाणी स्वल्पविराम, पूर्णविराम किंवा उद्गारवाचक चिन्ह नसेल, तर वाचणाऱ्याला लेखकाला नेमकं काय म्हणायचंय, हे कळणं अवघड होतं. कधीकधी एका स्वल्पविरामाची जागा चुकली, तरी संपूर्ण वाक्याचा अर्थ पूर्णपणे बदलून जातो. त्यामुळे विद्यार्थी, लेखक, पत्रकार, शिक्षक आणि सोशल मीडियावर रोज लिहिणारा प्रत्येक जण यांच्यासाठी विरामचिन्हांची योग्य माहिती असणं आता गरजेचं बनलं आहे.

याचं एक साधं उदाहरण पाहता येईल. "पळा, पळा पकडू नका" या वाक्यात "पळा पळा" नंतर स्वल्पविराम दिला, तर अर्थ होतो, पळून जा, पकडू नका. पण तोच स्वल्पविराम "पळा, पळा पकडू" नंतर दिला, तर अर्थ पूर्णपणे उलटतो, पळणाऱ्याला पकडा असा होतो. स्वल्पविराम, पूर्णविराम, प्रश्नचिन्ह, उद्गारवाचक चिन्ह आणि अवतरण चिन्हे यांचा नेमका वापर केला, तरच मजकूर वाचकापर्यंत सहज पोहोचतो. चुकीची विरामचिन्हे वापरली, तर वाचक गोंधळतो आणि भाषेचा दर्जा घसरतो.

या दिवसाच्या निमित्ताने देशभरातील शाळा, महाविद्यालये, भाषा अभ्यासक आणि साहित्यिक संस्थांकडून विविध कार्यक्रम आयोजित केले जातात. विद्यार्थ्यांसाठी निबंध स्पर्धा, वाक्यरचना सुधारण्याच्या स्पर्धा आणि शुद्धलेखन व विरामचिन्हे या विषयावर तज्ज्ञांची व्याख्याने घेतली जातात. आजकाल मेसेजिंग ॲप्स आणि सोशल मीडियावर घाईघाईत टाईप करताना विरामचिन्हांकडे अनेकदा दुर्लक्ष होतं. लोक शॉर्टकट वापरतात, त्यामुळे भाषेचं मूळ सौंदर्य हरवत चाललं आहे, असं निरीक्षण नोंदवण्यात आलं आहे. अशा वेळी हा दिवस आठवण करून देतो, की भाषा फक्त शब्दांची जुळवाजुळव नसते, तिला खरा अर्थ आणि जिवंतपणा विरामचिन्हांमुळेच मिळतो.

ई-मेल, बातम्या, ब्लॉग्स आणि सोशल मीडिया पोस्टमध्येही योग्य भाषेला आजच्या डिजिटल काळात खूप महत्त्व दिलं जातं. गुगलसारख्या सर्च इंजिनवर चांगली रँकिंग मिळवण्यासाठीही मजकुराची रचना स्पष्ट आणि वाचायला सोपी असावी लागते. योग्य विरामचिन्हांमुळे मजकूर वाचायला सुलभ होतो आणि वाचक लेखावर अधिक वेळ घालवतो. राष्ट्रीय विरामचिन्ह दिन आपल्याला भाषेचा आदर करायला आणि लेखनात शिस्त आणायला प्रेरित करतो.