राधाष्टमी १९ सप्टेंबरला, राधा-कृष्ण भक्तीचा दिवस आणि महाराष्ट्रातील परंपरा

यंदा राधाष्टमीचा सण शनिवार, १९ सप्टेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जाणार आहे. भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या अष्टमीला हा दिवस साजरा करण्याची परंपरा आहे. यंदा अष्टमी तिथी १८ सप्टेंबरला दुपारी १ वाजता सुरू होणार असून १९ सप्टेंबरला दुपारी ३ वाजून २६ मिनिटांनी ही तिथी संपणार आहे.

राधाष्टमीच्या दिवशी सकाळी आंघोळ करून स्वच्छ कपडे घालण्याची पद्धत आहे. घरातील देव्हाऱ्यात राधा-कृष्णाची पूजा केली जाते. काही ठिकाणी राधाराणीची खास पूजा दुपारच्या वेळी केली जाते. या दिवशी उपवास करण्याचीही प्रथा असून उपवासाची पद्धत प्रत्येक कुटुंबाच्या परंपरेनुसार वेगळी असू शकते. पूजेच्या वेळी राधा-कृष्णाला फुलं, फळं, मिठाई आणि नैवेद्य दाखवून आरती केली जाते. भक्त या दिवशी नामस्मरण आणि भजन-कीर्तन करतात.

राधाष्टमी हा दिवस राधेच्या जन्मोत्सवाचा मानला जातो. कृष्णावरील उत्कट प्रेम, समर्पण आणि भक्तीचं प्रतीक म्हणून राधेकडे पाहिलं जातं. वैष्णव परंपरेत राधा-कृष्णाची एकत्र उपासना खूप महत्त्वाची मानली जाते. राधेच्या भक्तीत कसलीही अपेक्षा नसून कृष्णाशी असलेलं तिचं नातं म्हणजे प्रेम आणि समर्पणाचं आदर्श रूप समजलं जातं. त्यामुळे राधाष्टमीला भक्त राधेचं स्मरण, पूजा, नामस्मरण आणि उपवास करतात.

विविध वैष्णव परंपरांमध्ये राधेला कृष्णाची सर्वात प्रिय गोपी आणि आदर्श भक्तीचं प्रतीक मानून मानाचं स्थान दिलं गेलं आहे. मराठी विश्वकोशानुसार राधेच्या भक्तिपरंपरेच्या विकासात पुराणं आणि जयदेवाचं गीतगोविंद यांचा मोठा वाटा आहे. पुढच्या काळात राधा-कृष्णाच्या उपासनेला वेगवेगळ्या वैष्णव संप्रदायांमध्ये खास स्थान मिळालं. राधा म्हणजे फक्त कृष्णाची प्रेयसी एवढंच मर्यादित रूप नसून, कृष्णभक्तीतील प्रेम, विरह, समर्पण आणि भक्तिभावाचं प्रतीक म्हणून तिच्याकडे पाहिलं जातं.

महाराष्ट्रात राधाष्टमीचा सण वैष्णव आणि कृष्णभक्तीच्या परंपरेशी जोडलेला आहे. मंदिरांमध्ये राधा-कृष्णाची खास पूजा, अभिषेक, भजन आणि कीर्तनाचं आयोजन केलं जातं. काही कुटुंबं घरीच राधा-कृष्णाची पूजा करून उपवास करतात. नवी मुंबईतील खारघर इथल्या इस्कॉन मंदिरातही १९ सप्टेंबरला राधाष्टमीचा कार्यक्रम होणार आहे. महाराष्ट्राच्या भक्तिपरंपरेत कृष्णभक्तीला महत्त्वाचं स्थान असल्यामुळे राधाष्टमी हा दिवस राधेच्या प्रेमभक्तीचं स्मरण करण्याचा आणि राधा-कृष्णाचं नामस्मरण करण्याचा दिवस मानला जातो.

राधाष्टमीचा सण निःस्वार्थ प्रेम, श्रद्धा आणि भक्तीचं महत्त्व अधोरेखित करतो. राधेचं कृष्णावरचं प्रेम भक्तीचं आदर्श रूप मानलं जातं. त्यामुळे या दिवशी नुसते विधी करण्यापेक्षा मनापासून राधा-कृष्णाचं स्मरण करणं, भजन-कीर्तन करणं आणि भक्तिभाव जपणं याला खास महत्त्व दिलं जातं.