खाजगी विद्यापीठाच्या व्हीसीची निवड कशी होते? वेतन आणि सुविधांबद्दल जाणून घ्या

विद्यापीठ म्हटलं की डोळ्यांसमोर प्राध्यापक, शिक्षक आणि विद्यार्थी येतात. पण कोणतंही विद्यापीठ नीट चालवण्यासाठी अनेक मोठे अधिकारी आणि विभाग काम करत असतात. त्यातलं सर्वात महत्त्वाचं पद व्हाइस चान्सलर म्हणजेच व्हीसी (VC) यांचं मानलं जातं. खाजगी विद्यापीठाची धुरा सांभाळणाऱ्या व्हीसीचं काम नेमकं काय असतं, त्यांची निवड कशी होते आणि त्यांना कोणत्या सुविधा मिळतात, हे या पदाविषयीची सगळी माहिती घेऊन आपण पाहूया.

खाजगी विद्यापीठात कुलपती आणि कुलगुरू ही सर्वात मोठी पदं असतात. यूजीसीच्या (UGC) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार व्हीसीला संस्थेचा प्रमुख मानलं जातं. अभ्यासासंबंधी निर्णय घेणं आणि शिक्षकांच्या कामावर लक्ष ठेवणं यांसारखा सगळा शैक्षणिक कारभार सांभाळण्याची जबाबदारी व्हीसीवर असते. प्रत्येक खाजगी विद्यापीठाच्या स्वतःच्या नियमांनुसार ही भूमिका थोडी वेगळी असू शकते. थोडक्यात, विद्यापीठाचं शिक्षण आणि शैक्षणिक व्यवस्था पुढे नेण्याची मोठी जबाबदारी त्यांच्यावर असते.

व्हाइस चान्सलरचं पद एखाद्या साध्या नोकरीसारखं थेट अर्ज करून मिळत नाही. आधी पात्र व्यक्तींच्या नावांवर विचार केला जातो आणि निवड समिती त्या नावांची यादी तयार करते. या वेळी उमेदवाराचं शिक्षण, उच्च शिक्षणाच्या क्षेत्रातला अनुभव आणि विद्यापीठाचा शैक्षणिक व प्रशासकीय कारभार सांभाळण्याचा अनुभव पाहिला जातो. यूजीसीच्या जुन्या नियमांत निवड समितीने ३ ते ५ नावांची यादी तयार करण्याचा उल्लेख आहे. मात्र कोणत्याही खाजगी विद्यापीठात व्हीसी निवडण्याची संपूर्ण प्रक्रिया त्या विद्यापीठाच्या स्वतःच्या नियमांवर अवलंबून असते.

वेतनाचा विचार केला तर खाजगी विद्यापीठांच्या कुलगुरूंचं वेतन देशभरात सारखं ठरलेलं नसतं, म्हणजेच सगळीकडे एकच आकडा लागू होत नाही. प्रत्येक विद्यापीठ आपले नियम, पदाची जबाबदारी आणि त्या व्यक्तीचा अनुभव पाहून वेतन ठरवतं. यूजीसीच्या जुन्या वेतन नियमांत व्हीसीसाठी ७५ हजार रुपये निश्चित वेतन आणि ५ हजार रुपये अतिरिक्त वेतन असा उल्लेख आढळतो. पण आज हे प्रत्येक खाजगी विद्यापीठातलं निश्चित वेतन मानता येत नाही. एखाद्या विशिष्ट विद्यापीठातल्या व्हीसीचं वेतन जाणून घ्यायचं असेल, तर त्या विद्यापीठाचे अधिकृत रेकॉर्ड पाहणं योग्य ठरेल.

सुविधांबाबतही असंच आहे. व्हाइस चान्सलरना मिळणाऱ्या सुविधा प्रत्येक खाजगी विद्यापीठात सारख्या नसतात. त्या त्यांच्या नोकरीच्या अटी आणि विद्यापीठाच्या नियमांवर अवलंबून असतात. अनेक ठिकाणी पदासोबत चांगल्या वेतनाशिवाय राहण्याची सोय, गाडी, प्रवास, वैद्यकीय आणि इतर गरजेच्या सुविधाही मिळू शकतात. या सुविधांची माहिती साधारणपणे नियुक्तीच्या अटींमध्ये ठरवली जाते. म्हणजेच कोणत्या व्हीसीला काय मिळणार, हे नेमकं त्या नियुक्तीच्या अटींवरून आणि त्या विद्यापीठाच्या नियमांवरून ठरतं.