प्राचीन शिक्षणाचा वारसा जपण्याची गरज आहे, नागपुरातील परिषदेत फडणवीस यांचे आवाहन

भारताची प्राचीन शिक्षण व्यवस्था जगासाठी ज्ञानाचा मोठा स्रोत होती, असे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितले. तक्षशिला, नालंदा आणि विक्रमशिला यांसारख्या विद्यापीठांत जगभरातून विद्यार्थी शिकायला येत होते. ही समृद्ध परंपरा जपणे आणि ती नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे ही काळाची गरज आहे, असे ते म्हणाले. नागपुरातील मिहान येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट (आयआयएम) मध्ये झालेल्या नवव्या आंतरराष्ट्रीय प्राचार्य शैक्षणिक परिषदेच्या समारोपाला ते बोलत होते.

फडणवीस यांच्या म्हणण्यानुसार, भारतातली प्राचीन शिक्षण पद्धत फक्त पुस्तकी ज्ञानापुरती नव्हती. शास्त्र, संवाद, कौशल्य आणि प्रत्यक्ष अनुभव यांनाही त्यात महत्त्व होते. आचार्य चाणक्य आणि पाणिनी यांसारख्या विद्वानांचे काम आजही मार्गदर्शक आहे. त्यामुळे जागतिक व्यापार, अर्थव्यवस्था आणि निर्यात यांतही भारताचे स्थान महत्त्वाचे होते.

अनेक आक्रमणांमुळे देशातील ही शिक्षण व्यवस्था खिळखिळी झाली. मात्र समाजसुधारकांनी शिक्षणाची परंपरा पुन्हा रुजवण्यात मोठे योगदान दिले. या ऐतिहासिक वारशातून प्रेरणा घेऊन आधुनिक शिक्षण व्यवस्था उभारण्याची गरज आहे, असेही त्यांनी सांगितले.

आजची पिढी माहितीच्या स्फोटाच्या काळात जन्माला आली आहे आणि तंत्रज्ञान वेगाने वाढत असतानाच ती घडत आहे. या पिढीला 'जनरेशन वॉव' (वर्ल्ड ऑफ वंडरफुल जनरेशन) असे म्हटले गेले आहे. तिच्याकडे माहितीचे असंख्य स्रोत आहेत. पण माहितीचे ज्ञानात रूपांतर करणे, योग्य काय आणि अयोग्य काय हे ओळखणे आणि तिचा जबाबदारीने वापर करणे हे मोठे आव्हान आहे, असे मुख्यमंत्री म्हणाले.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) युगात मानवी मूल्ये, नीतिमत्ता आणि चारित्र्य जपणे आवश्यक आहे, असे ते म्हणाले. शिक्षकांची भूमिका फक्त विद्यार्थ्यांना माहिती देण्यापुरती राहता कामा नये. विद्यार्थ्यांच्या विचारप्रक्रियेला योग्य दिशा देणारी ती असली पाहिजे, असेही त्यांनी सांगितले.

विकसित देशांची शिक्षण व्यवस्था त्यांच्या मातृभाषेवर आधारित आहे, याकडे फडणवीस यांनी लक्ष वेधले. म्हणून भारताने मातृभाषेची कास सोडू नये, असे आवाहन त्यांनी केले. तंत्रज्ञानाच्या आहारी जाण्यापेक्षा त्याचा योग्य वापर करण्याचे कौशल्य विद्यार्थ्यांनी आत्मसात करावे, असे ते म्हणाले. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणातून शिक्षण क्षेत्रात अनेक नवे प्रयोग होत आहेत, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

शालेय शिक्षण राज्यमंत्री डॉ. पंकज भोयर यांनी शिक्षण हे फक्त ज्ञान मिळवण्याचे साधन नसून समाजपरिवर्तनाचे माध्यम आहे, असे सांगितले. मुख्यमंत्री माझी शाळा, सुंदर शाळा आणि मुख्यमंत्री विज्ञान विद्यार्थी वारी यांसारख्या उपक्रमांचाही त्यांनी उल्लेख केला.

कार्यक्रमात मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते 'पाथेय - द गोल्डन एलिक्सिर' या ई-स्मरणिकेचे प्रकाशन झाले. शिक्षण आणि संस्कृती क्षेत्रातील योगदानासाठी डॉ. नितीश भारद्वाज यांना सर्वोत्तम नचिकेत पुरस्कार देण्यात आला. रजिया हुसेन आणि श्रद्धा केळापुरे यांना जीवनगौरव नचिकेत पुरस्कार मिळाला. डॉ. इंदिरा नयना आणि कंचन उके यांना सुपर नचिकेता पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. आयआयएम नागपूरचे संचालक डॉ. भीमराया मेत्री यांच्यासह शिक्षण क्षेत्रातील अनेक मान्यवर यावेळी उपस्थित होते.