प्रभादेवीतील शाकंबरी देवीचे मंदिर: तीनशे वर्षांहून जुनी परंपरा आणि देवीची कथा

मुंबई म्हटलं की इमारती, धावपळ आणि आधुनिक जीवनशैली डोळ्यांसमोर येते. पण याच मुंबईच्या मध्यवर्ती भागात शेकडो वर्षांचा इतिहास जपणारं प्रभादेवी मंदिर आहे. प्रभादेवीतील शाकंबरी देवीचं मंदिर 300 वर्षांहून अधिक जुनं असल्याचं सांगितलं जात आहे. या मंदिरामागे अनेक प्रसिद्ध कथा आहेत. मंदिराची पुनर्प्रतिष्ठा इ.स. १७१५ मध्ये झाल्याचं सांगितलं जातं.

प्राचीन इतिहासाकडे पाहिलं तर बाराव्या शतकात देवगिरीचे यादव राजा बिंबदेव किंवा गुजरातचे राजा बिंब यांची ही कुलस्वामिनी होती. त्या काळी या देवीला शाकंबरी म्हणून ओळखलं जात होतं. राजा बिंब यांनी या भागात आपलं राज्य स्थापन करून ही मुख्य देवता आणली होती.

मुघल आक्रमकांनी या क्षेत्रावर हल्ले सुरू केले, तेव्हा देवीची मूर्ती सुरक्षित राहावी आणि तिची विटंबना टाळता यावी म्हणून ती हलवण्यात आली. ती आधी माहिमच्या खाडीत आणि नंतर चमत्कारिकरीत्या मंदिराजवळच्या एका विहिरीत लपवली गेली.

पुढे मुंबईतील मूळ निवासी असलेल्या पाठारे प्रभू समाजातील शाम नायक नावाच्या एका भक्ताच्या स्वप्नात प्रभा देवी आली. देवीने त्याला विहिरीतून आपली मूर्ती बाहेर काढून मंदिर पुन्हा बांधायला सांगितलं. स्वप्नातील आदेशानुसार 1715 मध्ये मंदिराची पुन्हा प्रतिष्ठापना करण्यात आली. या 300 वर्षं जुन्या मंदिरावरून प्रभादेवी हे नाव पडलं. देवीच्या मूर्तीचा इतिहास मंदिराच्या स्थापनेपेक्षाही जुना असल्याचं काही ऐतिहासिक संदर्भ सांगतात. उपलब्ध माहितीनुसार सध्याचं मंदिर सुमारे 300 वर्षांपूर्वीचं मानलं जातं.

आज प्रभादेवी परिसर उंच इमारती, रस्ते आणि आधुनिक मुंबईचा भाग दिसतो. पण पूर्वी मुंबईचा बराच भाग दलदलीचा, खाडीचा आणि नारळाच्या झाडांनी भरलेला होता. शहराच्या विस्तारासोबत अनेक भागांची जमीन भराव घालून विकसित करण्यात आली. पुढे दादर, प्रभादेवी आणि एलफिस्टन यांसारख्या भागांना शहरी ओळख मिळाली.

प्रभादेवीची खासियत म्हणजे इथे जुनी धार्मिक परंपरा आणि आधुनिक मुंबई अगदी जवळजवळ पाहायला मिळते. एका बाजूला शेकडो वर्षांची देवीची परंपरा आहे, तर दुसऱ्या बाजूला दोन शतकांचा इतिहास असलेलं सिद्धीविनायक मंदिर आणि त्याभोवती हळूहळू विकसित झालेली आधुनिक मुंबई आहे. यामुळेच प्रभादेवीला वेगळं सांस्कृतिक महत्त्व मिळालं.

(टीप: धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख आणि बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. वाचकांना फक्त माहिती देणे हा उद्देश आहे.)