मृत्यूनंतर १० दिवस घरात दिवा का ठेवतात? पिठावरील ठशाबद्दलचा गैरसमज

हिंदू परंपरेत माणूस गेल्यानंतरही त्याच्यासाठी काही विधी केले जातात. आत्मा कधीच मरत नाही, फक्त शरीर बदलतो, अशी मान्यता आहे. त्यातलाच एक विधी म्हणजे घरात १० दिवस सतत दिवा तेवत ठेवणे. अनेकांच्या घरात हे केलं जातं, पण नेमकं का, हे बऱ्याच जणांना माहीत नसतं. यामागे अंधश्रद्धा नाही, तर शास्त्र आहे, असं सांगितलं जातं.

शास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे, माणसाचा जीव जातो तेव्हा शेवटच्या वेळी त्याला जो दिवा ओवाळतात, त्या दिव्याच्या ज्योतीत त्याचा आत्मा येतो. त्यामुळे तो दिवा गेलेल्या माणसाचंच रूप मानला जातो. घरात एका जागी पीठ किंवा धान्याचा गोल करून त्यावर हा दिवा ठेवतात. देवपूजेत तांदळाच्या राशीवर देव ठेवतो, तसाच हा प्रकार. हा दिवा कधीही विझू न देता अखंड ठेवला जातो.

पहिल्या दिवशी दिव्याजवळ फक्त पाण्याचा लोटा ठेवतात. दुसऱ्या दिवसापासून रोज जेवणाच्या वेळी थोडा भाताचा पिंड किंवा दुधाची वाटी ठेवली जाते. शरीर गेल्यावर आत्मा प्रवासाला निघतो. त्या प्रवासात त्याला भूक लागू नये आणि शक्ती मिळावी, म्हणून ही शिदोरी असते.

माणूस गेल्यावर त्याला लगेच दुसरा देह मिळत नाही, असं म्हणतात. पहिल्या १० दिवसांत रोज केलेल्या पिंडदानातून त्याच्या सूक्ष्म देहाचे अवयव तयार होतात, अशी मान्यता आहे. याला अवयव श्राद्ध म्हणतात. १० व्या दिवशी तो देह पूर्ण तयार होतो. मग दिवा नदीवर नेऊन त्याचं विसर्जन करतात आणि तेव्हा आत्मा पुढच्या प्रवासाला लागतो.

१० व्या दिवशी दिवा उचलल्यावर खाली पिठावर काही तरी आकार उमटलेला दिसतो. कोणी म्हणतं, माणसाच्या पावलाचा ठसा उमटला तर परत माणूस होणार आणि पक्ष्याच्या पायाचा उमटला तर पक्षी होणार. हा सगळ्यात मोठा गैरसमज असून हे साफ खोटं आहे, असं सांगितलं आहे. दिव्याचा तळ खडबडीत असतो आणि १० दिवस एकाच जागी ठेवल्याने त्याचा दाब पडून पिठावर रेषा उमटतात. त्याचा आत्म्याशी काहीही संबंध नाही. त्यावरून घाबरून जायची गरज नाही, कारण योनी ठरवणं इतकं सोपं नसतं.

वाऱ्याने किंवा तेल संपल्याने दिवा विझला, तर घरातले लोक घाबरतात की अपशकुन झाला. पण शास्त्रात असं काहीच नाही. दिवा विझला तर लगेच स्वच्छ करून पुन्हा लावावा. त्यात काहीही दोष लागत नाही.

मृत्यू परगावी झाला असेल किंवा १० दिवस दिवा ठेवणं शक्य नसेल, तर एकच दिवस दिवा लावला तरी चालतो. शास्त्र लोकांना त्रास देण्यासाठी नाही, तर गेलेल्या जीवाला शांती मिळावी म्हणून आहे. त्यामुळे या विधीकडे भीतीच्या नजरेने बघू नये. गेलेल्या व्यक्तीला प्रकाश दाखवण्याचा आणि पुढच्या वाटचालीसाठी ताकद देण्याचा हा एक सात्विक मार्ग आहे, असं सांगितलं जातं.