प्लास्टिकच्या नोटांच्या तयारीला वेग, रिझर्व्ह बँकेच्या प्रकल्पात दोन कंपन्या

भारतात लवकरच कागदी नोटांची जागा प्लास्टिकच्या नोटा घेणार आहेत. भारतीय रिझर्व्ह बँक या संदर्भात मोठी योजना आखत आहे. सध्या १० आणि २० रुपयांच्या पॉलिमर नोटांच्या क्षेत्रीय चाचण्यांची तयारी सुरू करण्यात आली आहे.

पॉलिमर चलनासाठी आवश्यक असलेल्या साहित्याचा पुरवठा करण्यासाठी कंपन्यांकडून प्रस्ताव मागवण्यात आले आहेत. म्हणजेच पुरवठा करू इच्छिणाऱ्या कंपन्यांनी आपले प्रस्ताव द्यावेत, असे सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे या प्रकल्पात आता दोन कंपन्यांचा सहभाग झाला आहे.

सरकारने १० आणि २० रुपयांच्या पॉलिमर नोटांच्या क्षेत्रीय चाचण्यांना आधीच मंजुरी दिली आहे. हा उपक्रम अशा वेळी पुढे आला आहे, जेव्हा जगभरातील अनेक देशांमध्ये प्लास्टिकवर आधारित चलन वापरले जात आहे. कारण या नोटा सध्याच्या कागदी नोटांपेक्षा जास्त टिकाऊ मानल्या जातात.

हा प्रकल्प भारतीय रिझर्व्ह बँक नोट मुद्रण प्रायव्हेट लिमिटेड (BRBNMPL) ने सुरू केला आहे. ही कंपनी रिझर्व्ह बँकेची पूर्ण मालकीची उपकंपनी आहे. या प्रकल्पांतर्गत पॉलिमर नोटा तयार करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या विशेष सामग्रीचा पुरवठा करण्यासाठी कंपन्यांची निवड केली जात आहे.

BOPP नावाची एक विशेष पॉलीप्रॉपिलीन सामग्री यासाठी लागणार आहे. यामुळे नोटांची छपाई सुधारेल आणि शाई अधिक चांगल्या प्रकारे चिकटेल, याची खात्री होईल.

प्रस्तावित खरेदीसाठी अंदाजे ६८,००० रीम सामग्रीची गरज आहे. त्यात १० रुपयांच्या नोटांसाठी आणि २० रुपयांच्या नोटांसाठी प्रत्येकी ३४,००० रीमचा समावेश आहे.

देशातील पॉलिमर कंपनी UFlex (यूफ्लेक्स) ने अमेरिकेच्या Spectra सिस्टीम्ससोबत भागीदारी केली आहे. या दोन कंपन्यांनी या पॉलिमर नोट प्रकल्पासाठी संयुक्तपणे निविदा सादर केली आहे. म्हणजेच देशातील कंपनी आणि अमेरिकेतील कंपनी यांनी मिळून एकत्र बोली लावली आहे.

या भागीदारीमुळे यूफ्लेक्सची पॉलिमर उत्पादन क्षमता आणि स्पेक्ट्रा सिस्टीम्सचे नोट सुरक्षा व ओळख तंत्रज्ञान, या दोन्हींचा फायदा मिळू शकेल. निविदेतील सहभागावर प्रतिक्रिया देण्यासाठी UFlex ला विनंती करण्यात आली होती, परंतु कंपनीने प्रतिसाद दिला नाही.

भारतात पॉलिमर नोटांसाठी सुरू असलेली ही तयारी आणि या प्रयत्नात भूमिका बजावणाऱ्या कंपन्या, यांचे हे तपशील समोर आले आहेत.