पितृपक्षात ऑनलाइन श्राद्ध-पिंडदान करणे योग्य आहे का, जाणून घ्या शास्त्रातील नियम

पितृपक्ष सुरू झाला की लोक आपल्या पूर्वजांची आठवण काढून श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदानाची तयारी करायला लागतात. पूर्वजांना शांती आणि मुक्ती मिळावी म्हणून गया, काशी, प्रयागराज आणि मथुरा अशा धार्मिक शहरांमध्ये जाऊन हे विधी करण्याची पद्धत आहे. या तीर्थक्षेत्रांमध्ये जाऊन श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान केल्यास पूर्वजांना शांती मिळते, अशी श्रद्धा आहे. पण सगळ्यांनाच या तीर्थक्षेत्रांपर्यंत प्रत्यक्ष जाणे सोपे जात नाही, कारण त्यासाठी वेळ आणि सोय दोन्ही लागते. त्यामुळे काही जण आता घरातूनच ऑनलाइन पद्धतीने श्राद्ध आणि पिंडदान करण्याचा पर्याय निवडतात. यातूनच एक प्रश्न उभा राहतो, शास्त्राच्या दृष्टीने ऑनलाइन श्राद्ध करणे बरोबर आहे का आणि त्यातून पूजेचा पूर्ण लाभ मिळतो का, हे लोकांना जाणून घ्यायचे असते.

सनातन धर्मात पितृपक्षाला वेगळे महत्त्व दिले जाते. यंदा पितृपक्ष रविवार, २७ सप्टेंबरपासून सुरू होणार असून १० ऑक्टोबरला सर्वपित्री अमावस्येला संपेल. या पंधरा दिवसांच्या काळात लोक आपल्या पूर्वजांसाठी श्राद्ध आणि पिंडदान करतात. पूर्वजांना शांती मिळावी म्हणून एखाद्या तीर्थक्षेत्री जाऊन श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान करण्याला विशेष महत्त्व असल्याचे सांगितले जाते. या पंधरा दिवसांत पूर्वजांचे स्मरण करणे आणि त्यांच्यासाठी विधी करणे हे कर्तव्य मानले जाते.

आताच्या धावपळीच्या आयुष्यात आणि वेळेच्या कमतरतेमुळे बरेच जण घरूनच डिजिटल पद्धतीने श्राद्ध विधी उरकतात. मात्र काहींच्या मते सनातन धर्माच्या तत्त्वांनुसार डिजिटल माध्यमातून श्राद्ध करणे योग्य नाही. ज्योतिषांच्या म्हणण्यानुसार, अशा पद्धतीने श्राद्ध केल्यास पूजेचे पूर्ण फळ मिळत नाही. म्हणजेच प्रत्यक्ष उपस्थित राहून विधी करणे आणि ऑनलाइन विधी करणे यात फरक असल्याचे ज्योतिषी सांगतात.

तरीही, एखाद्याला काशी, प्रयागराज, मथुरा, द्वारका, हरिद्वार किंवा गया यांसारख्या तीर्थक्षेत्रांना भेट देणे शक्य नसेल, तर घरी किंवा जवळच्या तलावाच्या ठिकाणी श्राद्ध विधी करता येतो, असेही सांगितले जाते. धर्मग्रंथांनुसार श्राद्ध आणि तर्पण हे भक्तीभावाने करायचे विधी आहेत, ठिकाण हा मुद्दा दुय्यम मानला जातो. त्यामुळे कोणतीही व्यक्ती आपल्या सोयीनुसार योग्य त्या जागी, भक्तीभावाने पूर्वजांसाठी श्राद्ध, पिंडदान आणि तर्पण करू शकते.

श्राद्ध आणि तर्पण करताना पावित्र्याकडे विशेष लक्ष द्यायला हवे. त्यासाठी अंघोळ करून, स्वच्छ कपडे घालूनच पिंडदान आणि तर्पणासारखे विधी करावेत. यावेळी हातात कुशाचे गवत धरण्याचीही पद्धत आहे. त्यानंतर पूर्वजांचे स्मरण करत उजव्या हाताच्या अंगठ्यातून पाणी अर्पण केले जाते. तर्पण करताना विधी आणि भक्तिभाव नीट पाळणे महत्त्वाचे मानले जाते, कारण नुसती कृती करून चालत नाही तर मनोभावेही ती करावी लागते.

पिंडदान आणि श्राद्ध विधी झाल्यानंतर ब्राह्मणाला जेवण देण्याचीही एक पद्धत आहे. ब्राह्मणाला जेवण देण्याआधी गाय, कावळा, कुत्रा आणि मुंगी यांच्यासाठी थोडे अन्न बाजूला काढून ठेवण्याची शिफारस केली जाते. असे केल्याने पूर्वजांचा आशीर्वाद कुटुंबावर टिकून राहतो, अशी श्रद्धा आहे. अशा प्रकारे संपूर्ण विधी भक्तीभावाने आणि पावित्र्याने पार पाडल्यास तो पूर्ण मानला जातो, असे सांगितले जाते.