उद्या मातृ नवमी: दिवंगत महिलांचे श्राद्ध ४ ऑक्टोबरला, जाणून घ्या मुहूर्त आणि नियम

पितृ पक्ष सुरू आहे. या पंधरा दिवसांत पूर्वजांची आठवण काढून त्यांच्यासाठी श्राद्ध आणि तर्पण केले जाते. या पितृ पक्षातला सगळ्यात महत्त्वाचा दिवस म्हणजे मातृ नवमी, असे मानले जाते. ही मातृ नवमी उद्या, म्हणजे शनिवारी ४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आहे.

या दिवशी दिवंगत आई, आजी, पत्नी आणि घरातील इतर महिलांसाठी श्राद्ध केले जाते. या परंपरेला शेकडो वर्षे झाली आहेत. महिलांबद्दल आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस आहे.

यंदा नवमी तिथी ४ ऑक्टोबरला पहाटे ५ वाजून ५१ मिनिटांनी सुरू होणार आहे आणि ५ ऑक्टोबरला पहाटे ३ वाजून ५३ मिनिटांपर्यंत राहील. उदय तिथीनुसार मातृ नवमीचे श्राद्ध ४ ऑक्टोबर, शनिवारी केले जाईल.

श्राद्धासाठी काही खास मुहूर्त आहेत. त्या वेळेत श्राद्ध केले तर ते जास्त फळ देते, असे मानले जाते. कुतुप मुहूर्त सकाळी ११:४६ ते दुपारी १२:३३ आहे. रोहिणी मुहूर्त दुपारी १२:३३ ते दुपारी १:२० आहे. अपराह्न काळ दुपारी १:२० ते दुपारी ३:४२ आहे. याच वेळेत श्राद्ध करणे सगळ्यात चांगले मानले जाते. दुपारी, म्हणजे सकाळी ११:३० ते दुपारी २:३० च्या दरम्यान श्राद्धविधी करावा.

साधारणपणे व्यक्ती ज्या तिथीला गेली असेल, त्याच तिथीला तिचे श्राद्ध केले जाते. पण आईच्या बाबतीत तसे नाही. आई कोणत्याही तिथीला गेली असली, तरी तिचे श्राद्ध नवमीलाच केले जाते. नवमी तिथी खूप शुभ मानली जाते. ही तिथी देवी दुर्गाची आहे. दुर्गा देवीचे नववे रूप सिद्धीदात्री हिचीही हीच तिथी आहे. या तिथीला केलेले कोणतेही काम पूर्ण होते आणि त्याचे फळ कायम टिकते, अशी मान्यता आहे.

दुसरे कारण असे सांगितले जाते की भारतीय संस्कृतीत आईला सगळ्यात मोठे स्थान आहे. ती घराचा पाया असते आणि संस्कृती जपते. म्हणून तिच्यासाठी एक खास दिवस ठेवला आहे. या दिवशी फक्त आईचेच नाही, तर आजी, पणजी आणि कुटुंबातील ज्या महिला आता नाहीत त्यांचेही श्राद्ध केले जाते. याला अविधवा नवमी श्राद्ध असेही म्हणतात. नवमीला श्राद्ध केल्याने घरात सुख-समृद्धी येते, शांती लाभते आणि आईचा आशीर्वाद मिळतो, सगळ्या इच्छा पूर्ण होतात, असे म्हणतात.

मातृ नवमीचे श्राद्ध करताना काही नियम पाळावे लागतात. या दिवशी राग, भांडणे, वादविवाद करू नयेत. मन शांत आणि पवित्र ठेवावे. स्वयंपाक करताना स्वच्छता पाळावी आणि अन्न सात्विक असावे.

जेवणात कांदा, लसूण वापरू नये, कारण ही तामसिक मानली जातात. तसेच या दिवशी दुधी भोपळ्याची भाजी खाऊ नये आणि बनवू नये, असे सांगितले जाते. जेवणात खीर, पुरी, बटाट्याची भाजी, भोपळ्याची भाजी असे सात्विक पदार्थ बनवावेत.

श्राद्धासाठी एका सुवासिनी स्त्रीला आणि एका ब्राह्मणाला जेवायला बोलवावे. प्रार्थना आणि ध्यान करताना तोंड दक्षिण दिशेला असावे. जेवण झाल्यावर दक्षिणा म्हणून कपडे, फळे, कुंकू, टिकली, बांगड्या अशा सुहागाच्या वस्तू द्याव्यात.

मातृ नवमी हा फक्त एक विधी नाही, तर आपल्या आईबद्दल आणि कुटुंबातील महिलांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे. त्यांनी आपल्यासाठी जे केले, त्याची आठवण ठेवण्याचा हा दिवस आहे. त्यामुळे उद्या मनापासून श्रद्धेने श्राद्ध करा आणि त्यांचा आशीर्वाद घ्या.