गोंदियातील धरणांच्या पाण्याचे नीट नियोजन करा, पालकमंत्री नाईक यांच्या सूचना

गोंदिया जिल्ह्यात यंदा दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली आहे आणि येणाऱ्या उन्हाळ्यात पाणीटंचाई तीव्र होण्याची शक्यता आहे. हे लक्षात घेऊन जिल्ह्यातील सगळ्या जलाशयांतील व धरणांतील पाण्याचा वापर सर्वांच्या संमतीने आणि ठरलेल्या प्राधान्यक्रमाने, नियोजन करून करावा, असे निर्देश पालकमंत्री इंद्रनील नाईक यांनी दिले. पिण्याच्या पाण्यासोबत शेतीसाठी लागणारे पाणी मिळत राहावे आणि पाण्याची नासाडी होऊ नये, याची काळजी घ्यावी, असेही त्यांनी सांगितले. नाईक यांनी हे निर्देश आज व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे दिले.

जिल्हाधिकारी कार्यालयात जलाशयातील पाणी आरक्षण निश्चिती समितीची बैठक झाली. पालकमंत्री नाईक व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे बैठकीला हजर होते. आमदार राजकुमार बडोले, विनोद अग्रवाल, संजय पुराम, जिल्हाधिकारी मंदार पत्की उपस्थित होते. तसेच कार्यकारी अभियंता सोनाली सोनुले (बाघ इटियाडोह पाटबंधारे), रा. गो. कुरेकार (पाटबंधारे विभाग), व्ही. आर. पवार (मध्यम प्रकल्प विभाग), व्ही. मटकावार (धापेवाडा उपसा सिंचन विभाग, तिरोडा), श्री गणवीर (महाराष्ट्र जीवन प्राधिकरण) आणि श्री वानखेडे (ग्रामीण पाणी पुरवठा विभाग, जि.प.) हे अधिकारी आले होते. इटियाडोह प्रकल्प समिती पाणी वाटप संस्था, गोंठणगावचे अध्यक्ष श्री पालीवाल आणि देवरी नगर पंचायतीच्या मुख्याधिकारी करिश्मा वैद्य यांचीही उपस्थिती होती.

बैठकीत बाघ, इटियाडोह, गोंदिया पाटबंधारे विभाग, मध्यम प्रकल्प आणि उपसा सिंचन प्रकल्पांमध्ये किती पाणीसाठा आहे, त्यातले किती आरक्षित आहे आणि पुढे पाणी कसे वापरले जाईल, यावर सविस्तर चर्चा झाली. सोनाली सोनुले यांनी सादरीकरण करून बाघ आणि इटियाडोह या प्रमुख प्रकल्पांची माहिती दिली. बाघ प्रकल्पात शिरपूर साठवण धरण, पुजारीटोला उन्नेयी बंधारा आणि कालीसरार धरण येतात. या प्रकल्पांचे पाणी महाराष्ट्र आणि मध्य प्रदेश या दोन राज्यांच्या संयुक्त व्यवस्थेनुसार वापरले जाते. इटियाडोह प्रकल्प अर्जुनी मोरगाव तालुक्यात गाढवी नदीवर बांधलेला असून त्याचे कार्यक्षेत्र गोंदिया, भंडारा आणि गडचिरोली जिल्ह्यांपर्यंत पसरले आहे.

सध्या प्रमुख धरणांमध्ये पिण्यासाठी पुरेसे पाणी आहे. तरीही उन्हाळ्यात दुष्काळाची तीव्रता वाढू शकते, म्हणून पाण्याचे काटेकोर नियोजन गरजेचे आहे. शासनाच्या 5 ऑक्टोबर 2026 रोजीच्या निर्णयानुसार आवश्यक पाणी राखून ठेवण्याबद्दलही पालकमंत्र्यांनी सूचना केल्या. शेतीला पाणी देताना कमी पाण्यावर येणाऱ्या रब्बी पिकांना प्राधान्य द्यावे, याबद्दल शेतकऱ्यांमध्ये जनजागृती करावी, असे त्यांनी सांगितले. ही माहिती गावपातळीपर्यंत पोहोचवण्यासाठी कृषी विभागाने पुढाकार घ्यावा, असेही ते म्हणाले.

गोंदिया पाटबंधारे विभागाच्या अखत्यारीत सात मध्यम प्रकल्प, 20 लघु प्रकल्प, 38 मालगुजारी तलाव, दोन कोल्हापुरी पद्धतीचे बंधारे आणि एक उपसा सिंचन योजना सुरू आहे. खरीप हंगामात या प्रकल्पांतून मागणीनुसार संरक्षित सिंचन केले जाते. त्यानंतर जे पाणी शिल्लक राहते, ते रब्बी आणि उन्हाळी हंगामातील सिंचनासाठी वापरले जाते. यंदाची दुष्काळी स्थिती पाहता प्रत्येक प्रकल्पात किमान आवश्यक पाणीसाठा ठेवणे महत्त्वाचे आहे, असे चर्चेत आले.

लोकप्रतिनिधींनी आपापल्या मतदारसंघातील शेतकऱ्यांच्या पाण्याबाबतच्या अडचणी आणि प्रकल्प दुरुस्तीच्या मागण्या मांडल्या. पाण्याची नासाडी टाळण्यासाठी प्रकल्पांवर फळ्या उभारणे आणि आवश्यक दुरुस्तीची कामे तातडीने पूर्ण करणे गरजेचे आहे, असेही त्यांनी सांगितले. धरणे व तलावांचे खोलीकरण करून पाणी साठवण्याची क्षमता वाढवण्यासाठी निधी द्यावा, अशी मागणीही झाली. शेतकऱ्यांना गरजेनुसार पाणी मिळावे आणि कुठल्याही पातळीवर पाणी वाया जाऊ नये, यासाठी संबंधित विभागांनी समन्वयाने काम करावे, असे पालकमंत्र्यांनी स्पष्ट केले.

संभाव्य पाणीटंचाई, वाढते तापमान आणि दुष्काळी स्थिती लक्षात घेऊन नागरिक व शेतकऱ्यांमध्ये पाणी बचतीची व्यापक जनजागृती करावी, असे निर्देशही नाईक यांनी दिले. पाणी काटकसरीने वापरणे, सिंचनाचे नीट नियोजन करणे आणि कमी पाण्यावर येणारी पिके घेणे, याबद्दल गावपातळीवर जनजागृती कार्यक्रम राबवावेत, असे त्यांनी सांगितले.

बैठकीत पालकमंत्र्यांनी बोदलकसा धरणाच्या तुटलेल्या पाळीबद्दलही विचारणा केली. संबंधित अधिकाऱ्यांनी सांगितले की पाळीची दुरुस्ती पूर्ण झाली असून पाण्याची गळती पूर्णपणे थांबवली आहे. पुढे या प्रकल्पाची जबाबदारी तिरोडा तालुक्यातील धापेवाडा प्रकल्पाकडे देण्याबाबतही त्यांनी माहिती दिली. दुष्काळात उपलब्ध पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन, पाण्याचे समान वाटप आणि भविष्यातील गरजा लक्षात घेऊन नियोजन, यावर बैठकीत भर देण्यात आला.