मुलांच्या अभ्यासात एआय मदतनीस ठरतो की अडथळा? वापर समजून घेऊन करण्याचा सल्ला

आजकाल मुलांच्या दप्तरात पुस्तकांबरोबरच मोबाईलमधील एआय (AI) टूल्सही असतात. एखादा प्रश्न अडला की मुले एआयला विचारतात आणि नोट्स हव्या असतील तर तिथूनच तयार करून घेतात. यामुळे वेळ वाचतो आणि अभ्यासाचे नवे मार्गही खुले होतात. पण खरा प्रश्न असा आहे की एआय मुलांना शिकवतो आहे की फक्त त्यांचे काम उरकून देतो आहे?

एआयचा वापर वाढत असताना आणखी एक प्रश्न वेगाने पुढे येतो आहे. मुले पूर्णपणे एआयवरच अवलंबून राहू लागली, तर त्यांची विचार करण्याची, समजून घेण्याची आणि लक्षात ठेवण्याची क्षमता कमी होत आहे का? काही संशोधनांत असे दिसले आहे की एआयच्या वाढत्या वापरामुळे गृहपाठाचे (होमवर्क) गुण वाढले आहेत, पण परीक्षेतील गुण वेगाने घसरत आहेत. ही मोठी चिंतेची बाब आहे.

उत्तर मिळणे म्हणजे शिकणे नव्हे. अडचण तेव्हा सुरू होते जेव्हा मूल प्रश्न समजून घेण्याचा प्रयत्न न करता थेट एआयकडे उत्तर मागते. असाइनमेंट पूर्ण होते, पण विषयाची समज वाढेलच असे नाही. शिवाय एआयने दिलेले उत्तर कोणतीही खात्री न करता खरे मानले, तर चुकीची गोष्ट डोक्यात राहण्याचा धोकाही असतो.

काही संशोधने असेही सांगतात की एआयच्या मदतीचा परिणाम प्रत्येक मुलावर आणि प्रत्येक विषयावर सारखा होत नाही. मूल उत्तर नीट समजून घेत नाही, ते तपासून पाहत नाही, स्वतःच्या शब्दांत लिहीत नाही आणि जसेच्या तसे जमा करते, तेव्हा स्वतः विचार करण्याची आणि प्रश्न सोडवण्याची सवय कमजोर होऊ लागते. उत्तर मिळणे ही एक गोष्ट आहे आणि ते समजून घेणे अगदी वेगळी गोष्ट आहे.

मग एआयचा वापर कसा करावा? त्याला अभ्यासाचा पर्याय न बनवता मदतनीस बनवावे. आधी स्वतः पुस्तकातून वाचावे आणि जो भाग समजत नाही, फक्त तोच एआयला विचारावा. त्यानंतर एआय बंद करून स्वतःच्या शब्दांत उत्तर लिहावे आणि प्रश्न सोडवून पाहावा. एआयने दिलेली माहिती पुस्तकातून किंवा एखाद्या विश्वासू स्रोतातून तपासून घ्यावी.

एआय पूर्णपणे चांगला नाही आणि पूर्णपणे वाईटही नाही. तो आहे की नाही याने फारसा फरक पडत नाही; मूल त्याचा वापर शिकण्यासाठी करते आहे की काम लवकर उरकण्यासाठी, याने फरक पडतो. प्रश्न समजून घेण्यात, सराव करण्यात आणि स्वतःच्या चुका सुधारण्यात तो मदत करत असेल, तर अभ्यास चांगला होईल. पण विचार आणि कष्टांच्या जागी प्रत्येक गोष्टीसाठी एआयच आधार बनला, तर त्याचा शिकण्यावर परिणाम होईल.