झोपेत बडबडणे नेहमीच आजाराचे लक्षण नाही, पण 'ही' लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या

बऱ्याच जणांना झोपेत अचानक बोलण्याचा, पुटपुटण्याचा किंवा बडबडण्याचा अनुभव येतो. यात काही लोक फक्त न समजणारे आवाज काढतात, तर काही जण चक्क पूर्ण वाक्येही बोलून जातात. या स्थितीला सोम्निलोक्वी असे म्हणतात. सामान्यपणे हे कोणत्याही आजाराचे लक्षण मानले जात नाही आणि बहुतेक लोकांसाठी ही एक सर्वसाधारण बाब असते. मात्र झोपेत बोलणे वारंवार घडत असेल किंवा त्यासोबत इतर काही लक्षणे दिसत असतील, तर त्याचा संबंध झोपेच्या एखाद्या विकाराशी असू शकतो.

झोपेत बोलण्यामागे एकच असे ठराविक कारण नसते. झोपेच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये ही सवय दिसून येऊ शकते. काही जणांमध्ये तणाव आणि चिंता यामुळे ही समस्या आणखी वाढते, तर मानसिक थकवा आणि पुरेशी झोप न मिळणे यामुळेही ही शक्यता वाढू शकते. काही वेळा ताप, झोप कमी होणे किंवा सर्वसाधारण तणाव अशा कारणांमुळेही झोपेत बोलण्याची सवय लागते. सर्वसाधारणपणे असे दिसून येते की लहान मुले मोठी झाल्यावर ही सवय आपोआप कमी होत जाते.

झोपेत बोलणे हे स्वप्नांमुळेच होते का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. झोपेत बोलणे आणि स्वप्न पाहणे यांच्यात काही संबंध असू शकतो, पण हे प्रत्येक वेळी खरे असतेच असे नाही. एखादी व्यक्ती झोपेत जे बोलते, ते तिच्या स्वप्नातील गोष्टीचे किंवा तिच्या खऱ्या विचारांचे प्रतिबिंब असतेच असे नाही. त्यामुळे झोपेत कोणी काय बोलले यावरून त्या व्यक्तीच्या भावना किंवा विचारांबद्दल काही अंदाज बांधणे योग्य नाही.

झोपेत बोलण्याची सवय जर अधूनमधूनच येत असेल आणि त्यामुळे झोपेत काही व्यत्यय येत नसेल किंवा दुसरी कोणतीही अडचण निर्माण होत नसेल, तर सहसा काळजी करण्याजोगे काही नसते. पण ही समस्या अचानक सुरू झाली, आधीपेक्षा वाढली किंवा त्यासोबत ओरडणे, अंगाची हिंसक हालचाल होणे, अचानक जाग येणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा दिवसा जास्त झोप येणे अशी लक्षणे दिसत असतील, तर अशा वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे उत्तम.

चांगली झोप मिळण्यासाठी झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ नियमित ठेवावी. रात्री जास्त प्रमाणात कॅफीन घेणे टाळावे आणि झोपण्याआधी मोबाईल फोन किंवा लॅपटॉप वापरणे मर्यादित ठेवावे. तणाव कमी करण्यासाठी रोजच्या जगण्यात आराम देणाऱ्या पद्धती किंवा मन शांत ठेवणाऱ्या सवयींचा समावेश करता येऊ शकतो.