नवीन GST नोंदणी आता तीन कामकाजाच्या दिवसांत; CBIC च्या नव्या मार्गदर्शक तत्त्वांत पाच बदल

स्वतःचा व्यवसाय किंवा फ्रीलान्सिंग सुरू करायचं असेल, तर GST नंबर लागतो. आधी तो मिळवण्यासाठी १ महिन्यापर्यंत वाट बघावी लागायची. आता ही प्रोसेस सोपी झाली आहे. सेंट्रल बोर्ड ऑफ इनडायरेक्ट टॅक्सेस अँड कस्टम्स म्हणजेच CBIC ने GST नोंदणीशी संबंधित नियम आणि कार्यपद्धतीत मोठे बदल केले आहेत. प्रक्रिया सुलभ व्हावी यासाठी 26 ऑक्टोबर 2026 रोजी नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करण्यात आली.

अर्जाला होणारा उशीर, जास्तीची कागदपत्रे मागितली जाणे आणि वारंवार होणारी चौकशी कमी करणे, हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. नव्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार काही पात्र छोटे व्यवसाय तीन कामकाजाच्या दिवसांत जीएसटी नोंदणी मिळवू शकतात. व्यवसायाच्या पत्त्याचा पुरावा, बँक खात्याची माहिती आणि कर अधिकाऱ्यांनी मागितलेली अतिरिक्त कागदपत्रे यांबाबतचे नियमही स्पष्ट केले आहेत. त्यामुळे नवा GST क्रमांक घेण्याचा विचार असेल, तर अर्ज करण्यापूर्वी हे पाच बदल समजून घ्या.

पहिला बदल तीन कामकाजाच्या दिवसांच्या नोंदणीचा आहे. GST नियमांच्या नियम १४अ नुसार पात्र अर्जदारांना सुलभ नोंदणी प्रक्रियेचा लाभ मिळू शकतो. विहित निकष पूर्ण करणारे व्यवसाय अर्ज केल्यापासून तीन कामकाजाच्या दिवसांत GST नोंदणी मिळवू शकतात. ही सुविधा विहित पात्रता निकषांनुसार या योजनेची निवड करणाऱ्यांसाठी आहे, आणि जे विहित मर्यादेपलीकडे इनपुट टॅक्स क्रेडिट ITC चा दावा करू इच्छित नाहीत त्यांच्यासाठी आहे.

सर्वसाधारण नोंदणी अर्जात आधार प्रमाणीकरण यशस्वी झाले, तर प्रक्रिया साधारणपणे सात कामकाजाच्या दिवसांत पूर्ण व्हायला हवी. आधार प्रमाणीकरण पूर्ण झाले नसेल किंवा व्यवसायाच्या जागेची प्रत्यक्ष पडताळणी करावी लागणार असेल, तर नोंदणीसाठी ३० दिवसांपर्यंत वेळ लागू शकतो.

मालमत्तेवर आधारित कागदपत्रे हा दुसरा बदल आहे. व्यवसायाचा पत्ता सिद्ध करण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे जागा स्वतःच्या मालकीची आहे, भाड्याची आहे की कुटुंबातील सदस्याच्या मालकीची आहे, यावर अवलंबून असतात. अशा वेळी मालमत्ता कराच्या पावत्या, वीज किंवा पाण्याची बिले आणि महानगरपालिकेची कागदपत्रे लागू शकतात. पालकांच्या किंवा कुटुंबातील सदस्याच्या घरातून व्यवसाय चालवत असाल, तर मालकाची संमती आणि स्वीकारार्ह पत्त्याचा पुरावा द्यावा लागू शकतो.

तिसरा बदल को-वर्किंग स्पेसबाबत आहे. सामायिक कार्यालयातून काम करणाऱ्या फ्रीलान्सर्सनी सदस्यत्व करार आणि आवश्यक मालमत्तेची कागदपत्रे सादर करणे आवश्यक आहे.

चौथा बदल अनावश्यक कागदपत्रांवरील निर्बंधाचा आहे. अधिकारी योग्य कारणाशिवाय अतिरिक्त कागदपत्रे मागू शकत नाहीत. स्पष्टीकरण हवे असेल, तर GST REG-03 नोटीस जारी केली जाऊ शकते. त्यावर साधारणपणे ७ कामकाजाच्या दिवसांत उत्तर द्यावे लागते.

पाचवा बदल बँक तपशिलाचा आहे. GST नोंदणीच्या वेळी बँक खात्याचा तपशील लागत नाही. मात्र नोंदणी मिळाल्यापासून ३० दिवसांच्या आत किंवा बाह्य पुरवठ्याची नोंद करण्यापूर्वी, यापैकी जे आधी असेल त्या वेळेत, बँकेचा तपशील देणे आवश्यक आहे.

याशिवाय अर्जांवर प्रक्रिया करण्यासाठी आधार पडताळणी आणि इतर पडताळणीच्या आधारे स्पष्ट अंतिम मुदत निश्चित करण्यात आली आहे. उशीर झाल्यास लागू नियमांनुसार मानित मंजुरी दिली जाऊ शकते.