शारदीय नवरात्र ११ ऑक्टोबरपासून; उपवासाचे नियम आणि कन्या पूजनाची पद्धत

शारदीय नवरात्र यंदा ११ ऑक्टोबर २०२६ पासून सुरू होत आहे आणि २० ऑक्टोबरला, म्हणजे दसऱ्याला संपणार आहे. प्रतिपदा १० ऑक्टोबरच्या रात्री ९ वाजून १९ मिनिटांनी सुरू होईल आणि ११ ऑक्टोबरला रात्री ९ वाजून ३० मिनिटांनी संपेल. नवरात्रीचा पहिला दिवस रविवार, ११ ऑक्टोबर २०२६ ला असेल. ११ ते २० ऑक्टोबर हे नऊ दिवस देवीचे असतील.

पितृपक्ष संपला की सगळ्यांना नवरात्रीचे वेध लागतात. सगळीकडे लाईटिंग, फुलं आणि गरबा असतो. या नऊ दिवसांत लोक देवीच्या नऊ रूपांची पूजा करतात आणि बरेच लोक उपवासही करतात.

उपवास म्हणजे फक्त खाणं बंद करणं नाही, त्याचे काही नियम आहेत, असं सांगितलं जातं. ते नियम पाळले तरच उपवासाचं फळ मिळतं, नाहीतर फक्त भूक मारल्यासारखं होतं. उपवास म्हणजे पोटाला उपाशी ठेवणं नाही, तर मनाला शांत ठेवणं, वाईट बोलणं आणि वाईट वागणं टाळणं. नऊ दिवस मन, बोलणं आणि वागणं सात्विक ठेवायचं, हेच देवीला आवडतं.

पहिला नियम म्हणजे दिवसातून एकदाच पोटभर फराळ करायचा. बरेच लोक सारखं खातात आणि म्हणतात उपवास आहे. सारखं खात राहिल्याने उपवास मोडल्यासारखा होतो आणि त्याचं पुण्यही कमी होतं.

दुसरं म्हणजे या नऊ दिवसांत मटण, चिकन, मासे आणि अंडी पूर्ण बंद करायची. सिगारेट, गुटखा आणि तंबाखूला अजिबात हात लावायचा नाही. खूप तिखट आणि खूप तेलकट खाणंही टाळायचं. देवीच्या दिवसांत हे सगळं वर्ज्य मानतात.

तिसरा मुद्दा पाण्याचा. तहान लागली तर पाणी प्यायचं, पण सारखं सारखं पाणी पिणं टाळावं. काही लोक उपवासात सारखं पाणी पितात आणि त्याने व्रत हलकं होतं असं सांगतात. गरज असेल तेव्हाच पाणी घ्यावं.

चौथं म्हणजे शक्य असेल तर अनवाणी राहायचं. जुने लोक नवरात्रीत चप्पल घालत नव्हते आणि नऊ दिवस अनवाणी राहायचे. आजकाल ऑफिसमुळे सगळ्यांना ते जमेलच असं नाही, पण घरी असताना तरी चप्पल न घालता राहण्याचा प्रयत्न करावा. याने शरीरातली नकारात्मक ऊर्जा निघून जाते, असं सांगितलं आहे.

पाचवं म्हणजे हलकं आणि सात्विक खायचं. उपवासाला साबुदाणा खिचडी, वरईचे तांदूळ, फळं, दूध आणि शेंगदाणे हे पदार्थ चालतात. बाहेरचं तळलेलं आणि पॅकेटमधलं खाणं टाळावं. घरी बनवलेलं साधं खाणं सगळ्यात उत्तम आहे.

कधी कधी तब्येत बिघडते किंवा कामामुळे उपवास पूर्ण करता येत नाही. अशावेळी तो अर्धवट सोडून देऊ नये. देवीसमोर हात जोडून माफी मागावी आणि "आई माझ्याकडून चूक झाली, मला माफ कर" असं मनापासून सांगून मगच उपवास सोडावा.

सप्तमी, अष्टमी किंवा नवमीला उपवास सोडत असाल तर कन्या पूजन हा एक महत्वाचा विधी करावा लागतो. त्यासाठी नऊ लहान मुलींना घरी बोलवायचं. त्यांचे पाय धुवायचे आणि त्यांना हळद कुंकू लावायचं. त्यांना पुरी, भाजी, हलवा यांचा नैवेद्य जेवायला वाढायचा आणि एखादी छोटी भेटवस्तू द्यायची. असं केलं की उपवासाचं फळ पूर्ण मिळतं. मुलींमध्ये देवीचाच अंश असतो असं मानतात.

नवरात्र म्हणजे फक्त उपाशी राहणं नाही, तर स्वतःच्या मनाला स्वच्छ करणं आहे. नऊ दिवस भक्ती, शिस्त आणि संयम ठेवला तर देवी नक्कीच प्रसन्न होते आणि घरात सुख-समृद्धी येते, असं सांगितलं आहे.