नरक चतुर्दशी ८ नोव्हेंबरला: सूर्योदयापूर्वी अभ्यंगस्नानाची परंपरा आणि त्यामागची श्रद्धा

कार्तिक महिन्यातील कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी तिथीला नरक चतुर्दशी साजरी केली जाते. यंदा हा सण रविवार, ८ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जाणार आहे. या दिवशी सूर्योदयापूर्वी आंघोळ करण्याची परंपरा आहे. पहाटे लवकर उठून शरीराला तेल लावले जाते आणि उटण्याने स्नान केले जाते. हेच अभ्यंगस्नान.

धार्मिक श्रद्धेनुसार सकाळी लवकर स्नान करण्यामागे विशेष महत्त्व आहे. ही परंपरा फक्त धार्मिक दृष्टीने खास नाही, तर आरोग्यासाठीही फायदेशीर आहे, असे सांगितले जाते.

पौराणिक कथेनुसार या दिवशी भगवान श्रीकृष्णाने असुर नरकासुराचा वध केला आणि १६, १०८ मुलींना त्याच्या कैदेतून मुक्त केले. या विजयाच्या आनंदात आणि नरकाच्या भीतीतून मुक्ती मिळावी म्हणून सकाळी स्नान करण्याची परंपरा पडली. तेव्हा सगळीकडे आनंदाचे वातावरण होते, असे कथेत सांगितले जाते.

तेव्हापासून पहाटे उठून स्नान करण्याची प्रथा सुरू झाली आणि आजही ती पाळली जाते. लोक या कथेची आठवण काढून भगवान श्रीकृष्णाचे स्मरण करतात. आपल्या आयुष्यातील सर्व वाईट शक्तींचा नाश व्हावा, अशी प्रार्थनाही करतात.

उटणे आणि तेलाच्या मालिशाचा संबंध आरोग्याशी जोडला जातो. आयुर्वेदानुसार बदलत्या हवामानात त्वचेच्या रक्षणासाठी तेलाने मालिश करणे आणि उटणे लावणे अत्यंत फायदेशीर मानले जाते. थंडीच्या सुरुवातीला वातावरणात बदल होऊ लागतो, म्हणून शरीराची विशेष काळजी घेणे गरजेचे असते.

प्राचीन काळापासून या दिवशी संपूर्ण शरीराला तेलाने मालिश करून, उटणे लावून आंघोळ करण्याची पद्धत आहे. हा उपाय त्वचेला पोषण देतो. म्हणूनच आपल्या पूर्वजांनी या स्नानाला पूजेच्या स्वरूपात जोडले, असे म्हटले जाते.

सूर्योदयापूर्वी स्नान केल्याने शरीरात नवीन ऊर्जा तयार होते आणि आळस लगेच दूर होतो, असे सांगितले जाते. पहाटेच्या स्नानाने माणसाच्या आतली नकारात्मक ऊर्जा कमी होते आणि मनात नवे विचार येतात. सकाळी स्नान केल्यावर शरीराला ताजेतवाने वाटते, मन शांत होते आणि आजूबाजूचे वातावरण चांगले राहते. दिवाळीच्या दिवसांत हे नियम पाळल्यास माणूस तणावातून मुक्त होऊन सणाच्या तयारीत पूर्ण उत्साहाने सहभागी होतो, असे म्हटले जाते.

अशी धार्मिक श्रद्धा आहे की सूर्योदयापूर्वी उठून अभ्यंगस्नान केल्याने पूर्ण वर्ष अकाली मृत्यूची आणि नरकात जाण्याची भीती राहत नाही. जो व्यक्ती या दिवशी पहाटे अभ्यंगस्नान करतो, त्याच्या आयुष्यातील सर्व समस्या दूर होतात, अशी मान्यता आहे. हे स्नान प्रत्येक भीतीपासून दूर ठेवते आणि मानसिक शांती देते, असेही मानले जाते. प्राचीन परंपरा मानणारे लोक आजही हे नियम मोठ्या श्रद्धेने पाळतात, कारण कुटुंबावर कोणतेही संकट येऊ नये अशी त्यांची भावना असते. अशा प्रकारे सकाळी लवकर केलेले स्नान जीवनात सुख, शांती आणि सुरक्षितता घेऊन येते, अशी श्रद्धा आहे.