नरक चतुर्दशीला यमदीप लावताना काय लक्षात ठेवायचे, नियम आणि परंपरा

हिंदू धर्मात कार्तिक महिन्यातील चतुर्दशीला विशेष महत्त्व आहे. ही रात्र नरक चतुर्दशी आणि छोटी दिवाळी या नावांनीही ओळखली जाते. या दिवशी यमदीप लावण्याची प्रथा आहे. ही परंपरा का सुरू झाली आणि तिचे महत्त्व काय, याबद्दल धार्मिक श्रद्धा सांगितल्या जातात.

पंचांगानुसार नरक चतुर्दशी कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला साजरी होते. यावर्षी चतुर्दशी तिथी ७ नोव्हेंबरला सकाळी १०:४९ वाजता सुरू होणार आहे आणि ८ नोव्हेंबरला सकाळी ११:२९ वाजता संपणार आहे. त्यामुळे नरक चतुर्दशी शनिवारी, ८ नोव्हेंबरला साजरी केली जाणार आहे. चतुर्दशी संपताच अमावस्या सुरू होते.

धार्मिक श्रद्धेनुसार या दिवशी मृत्यूची देवता यमराज यांची पूजा केली जाते आणि त्यांना दिवे अर्पण केले जातात. घराबाहेर यमदीप लावल्यास अकाली मृत्यूची भीती दूर होते आणि कुटुंबाला यमराजाचा आशीर्वाद मिळतो, असे मानले जाते. त्यासाठी विहित विधी पाळून दिवा लावायचा असतो.

दिवा लावताना कुटुंबाचे सुख, समृद्धी आणि दीर्घायुष्य यासाठी यमराजाकडे प्रार्थना केली जाते. नरकातल्या यातनांमधून सुटका आणि मोक्षप्राप्ती यासाठीही प्रार्थना केल्या जातात. हा दिवा जीवनातील नकारात्मकता आणि वाईट गोष्टी दूर करण्याचे प्रतीक मानला जातो.

या दिवसाबद्दल आणखी एक श्रद्धा सांगितली जाते. छोटी दिवाळीच्या दिवशी भगवान कृष्णाने क्रूर राक्षस नरकासुराचा वध केला आणि लोकांना त्याच्या दहशतीतून मुक्त केले. या विजयाच्या स्मरणार्थ हा सण नरक चतुर्दशी म्हणूनही साजरा केला जातो. या दिवशी घरे खास स्वच्छ केली जातात आणि फुलांनी व रंगीबेरंगी दिव्यांनी सजवली जातात. संध्याकाळी दिवे लावून वाईटावर चांगल्याचा विजय आणि जीवनात सुख, समृद्धी व सकारात्मकता यांचा संदेश दिला जातो.

या दिवशी काही गोष्टी टाळाव्यात, असेही सांगितले जाते. पाताळलोकाचा देव यमराज यांची या दिवशी पूजा केली जाते, म्हणून कोणत्याही सजीवाची हत्या करू नये. यमाची दिशा दक्षिण मानली जाते, म्हणून घराची दक्षिण बाजू अस्वच्छ ठेवू नये. धर्मग्रंथांमध्ये तेलदानाला विशेष महत्त्व आहे, पण या दिवशी तेलदान करू नये, कारण त्यामुळे देवी लक्ष्मी क्रोधित होते, असे म्हटले आहे. तसेच या दिवशी तामस पदार्थ खाणे टाळावे.

थोडक्यात, यावर्षी चतुर्दशी तिथी ७ नोव्हेंबरला सकाळी १०:४९ वाजता सुरू होऊन ८ नोव्हेंबरला सकाळी ११:२९ वाजता संपणार आहे. यमदीप, घराची स्वच्छता, सजावट आणि संध्याकाळचे दिवे या सगळ्या गोष्टी याच दिवशीच्या परंपरेचा भाग म्हणून सांगितल्या जातात.