नागपूर विद्यापीठातील प्रात्यक्षिक परीक्षांवर प्रश्नचिन्ह, बाह्य परीक्षकांच्या गैरहजेरीमुळे पारदर्शकता धोक्यात

राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाशी संलग्न कॉलेजांमध्ये महाविद्यालय स्तरावर घेतल्या जाणाऱ्या प्रात्यक्षिक परीक्षांची व्यवस्था पुन्हा एकदा वादाच्या भोवऱ्यात सापडली आहे. मुख्य परीक्षांआधी होणाऱ्या या प्रात्यक्षिक परीक्षांसाठी नेमल्या जाणाऱ्या बाह्य परीक्षकांची नेमणूक आणि त्यांची प्रत्यक्ष भूमिका याबाबत गंभीर प्रश्न समोर आले आहेत.

स्थिती अशी आहे की बाह्य परीक्षक नेमले जात असले, तरी अनेक प्रकरणांमध्ये ते संबंधित कॉलेजमध्ये प्रत्यक्ष पोहोचतात का आणि परीक्षा प्रक्रियेत खरोखर सहभागी होतात का, यावर प्रभावी देखरेख होत नसल्याचे दिसून येते. म्हणजेच परीक्षकाची नेमणूक कागदोपत्री होते, पण प्रत्यक्ष उपस्थिती तपासली जात नाही.

विद्यापीठाच्या स्तरावर समोर आलेल्या माहितीनुसार, अनेकदा बाह्य परीक्षक म्हणून नेमलेले प्राध्यापक संबंधित कॉलेजमध्ये स्वतः जाण्याऐवजी प्रात्यक्षिक परीक्षेची संपूर्ण जबाबदारी कॉलेज प्रशासनावरच सोपवून मोकळे होतात. यामुळे परीक्षा प्रक्रियेवरील बाह्य नजर हरवते आणि संपूर्ण भार कॉलेज प्रशासनावर येऊन पडतो.

दूरवरच्या नागपूर जिल्ह्यातील कॉलेजांमध्ये नेमणूक झाल्यास ही अडचण आणखी वाढते. अशा परिस्थितीत संबंधित परीक्षक प्रत्यक्षात परीक्षेसाठी हजर होते की नाही, याची स्पष्ट माहितीही विद्यापीठाकडे उपलब्ध नसते. त्यामुळे लांबच्या कॉलेजांमध्ये या व्यवस्थेतील त्रुटी अधिक ठळकपणे समोर येतात.

प्रात्यक्षिक परीक्षांमध्ये बाह्य आणि अंतर्गत परीक्षकांची भूमिका, त्यांची नेमणूक आणि त्यावरील देखरेखीची पद्धत यावर विद्यापीठ स्तरावर फेरविचार करण्याची गरज समोर आली आहे. एकीकडे परीक्षेचे गांभीर्य आणि निष्पक्षता टिकवण्यासाठी बाह्य परीक्षकाची उपस्थिती आवश्यक मानली जाते, तर दुसरीकडे केवळ कागदोपत्री नेमणूक करून प्रत्यक्ष जबाबदारी टाळली जात असल्याचे समोर येत आहे. या दोन्ही बाबींमध्ये सध्या मोठी तफावत असल्याचे दिसते.

नागपूर विद्यापीठात परीक्षा अपेक्षित गांभीर्याने होत नसल्याची स्थिती समोर आली आहे. बाह्य आणि अंतर्गत परीक्षकांच्या समन्वयातून विद्यार्थ्यांना गुण दिले जात असल्याचीही चर्चा आहे. यावर असा सवाल उपस्थित झाला की काही प्रकरणांत हलगर्जीपणा झाला म्हणून त्यामुळे संपूर्ण व्यवस्थेच्या गांभीर्यावरच प्रश्नचिन्ह उभे राहू नये, असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे.

प्रात्यक्षिक परीक्षांवरील प्रत्यक्ष देखरेख, परीक्षकांची उपस्थिती आणि विद्यार्थ्यांना दिल्या जाणाऱ्या गुणांमधील पारदर्शकता यासाठी सध्याची व्यवस्था अधिक परिणामकारक बनवण्याची गरज आहे, असे डॉ. मनाली क्षीरसागर, उपकुलगुरू, नागपूर विद्यापीठ यांनी सांगितले.