नागपूर पदवीधर मतदारसंघात काँग्रेसच्या अभिजीत वंजारी यांचा विजय, भाजपच्या पराभवाची १० कारणे

विधान परिषदेच्या नागपूर पदवीधर मतदारसंघात काँग्रेसचे उमेदवार अभिजीत वंजारी यांनी विजय मिळवला आहे. भाजप आणि आरएसएस यांचा बालेकिल्ला मानल्या जाणाऱ्या या भागात काँग्रेसला मिळालेले यश अनेकांना आश्चर्यचकित करणारे ठरले आहे. नागपूर हे मुख्यमंत्री, महसूलमंत्री आणि नितीन गडकरी यांच्यासारख्या दिग्गजांचे गृहक्षेत्र असल्याने या निकालाची चर्चा अधिकच आहे.

विधान परिषदेतील पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघांच्या निकालांकडे सर्वांचे लक्ष लागले होते. कारण या निकालांतून महाराष्ट्र आणि देशाच्या राजकारणातील भाजपविरोधी लाटेचा परिणाम स्पष्ट होणार होता. काँग्रेसचे खाते उघडले नाही, या निकालाने भाजप उत्साहित होती. पंतप्रधान मोदी आणि मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सोशल मीडियावर टोमणेही मारले होते. मात्र अभिजीत वंजारी यांनी काँग्रेसच्या सलग पराभवांची मालिका खंडित करत विजय मिळवला आणि त्यामुळे भाजपच्या गोटात शांतता पसरली.

पराभवाचे पहिले कारण म्हणून भाजप उमेदवार सुधाकर कोहळे यांची निवड सांगितली जात आहे. ते नागपूरच्या सक्रिय राजकारणातून जवळपास बाहेर मानले जात होते. विधानसभा निवडणूक हरल्यानंतर ते संघटनात्मक पातळीवर फारसे सक्रिय नव्हते, त्यामुळे मतदारांना ते दूरचे वाटत होते.

दुसरे कारण पक्षातील अंतर्गत कलह. कोहळे यांच्या नावाची घोषणा होताच पक्षाचे ज्येष्ठ आणि कर्मठ नेते अनिल सोले नाराज झाले. त्यामुळे निवडणुकीच्या सुरुवातीलाच भाजप दोन गटांत विभागली गेली. तिसरे कारण म्हणजे ज्येष्ठ नेते गिरीश व्यास यांनी अनिल सोले यांना दिलेला पाठिंबा, ज्यामुळे नाराज गट आणखी बळकट झाला. भाजप नेतृत्वाने नंतर समेट घडवण्याचा प्रयत्न केला, पण तोपर्यंत खूप उशीर झाला होता.

चौथे कारण म्हणजे पक्षाच्या हक्काच्या मतदारांनी उत्साहाने मतदान केले नाही आणि अनेक मते अवैधही ठरली. पाचवे कारण दुसऱ्या पसंतीच्या मतांकडे झालेले दुर्लक्ष. पहिल्या पसंतीच्या मोजणीत सुधाकर कोहळे सुमारे ४,००० हून अधिक मतांनी आघाडीवर होते. मात्र पक्षाने दुसऱ्या पसंतीच्या मतांकडे पुरेसे लक्ष दिले नाही आणि ही मोठी रणनीतिक चूक ठरली.

सहावे कारण अपक्ष उमेदवार नितेश कराळे यांचा प्रभाव. त्यांनी जोरदार लढत दिली आणि त्यांच्या बहुतांश दुसऱ्या पसंतीच्या मतांचा कल अभिजीत वंजारी यांच्याकडे गेला, जो निवडणुकीतील निर्णायक मुद्दा ठरला. सातवे कारण म्हणजे भाजपने लहान राजकीय पक्षांना सोबत घेण्याकडे लक्ष दिले नाही. त्यामुळे त्यांची दुसऱ्या आणि तिसऱ्या पसंतीची मते अभिजीत वंजारी यांना मिळाली.

आठवे कारण काँग्रेसची आखीव रणनीती. प्रचारादरम्यान अभिजीत वंजारी यांनी इतर उमेदवारांच्या समर्थकांकडून दुसऱ्या पसंतीची मते मागण्याची नियोजनबद्ध योजना राबवली. नववे कारण म्हणून ब्राह्मण उमेदवार न दिल्यामुळे आरएसएस आणि भाजपच्या अनेक पारंपरिक मतदारांमध्ये निर्माण झालेली नाराजी मानली जात आहे.

दहावे कारण अवैध मतांचा फटका. उमेदवार सुधाकर कोहळे यांच्या म्हणण्यानुसार सुमारे ९,००० मतदारांनी मतपत्रिकेवर चुकीच्या पद्धतीने २ हा अंक लिहिला, त्यामुळे त्यांची मते बाद झाली आणि ते मागे पडले.

नागपूरसारख्या भक्कम बालेकिल्ल्यात झालेला पराभव भाजपसाठी गंभीर इशारा असल्याचे म्हटले जात आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी आणि चंद्रशेखर बावनकुळे यांच्यासारख्या बड्या नेत्यांनी प्रत्यक्ष प्रचार करूनही हा पराभव झाल्याने पक्षासाठी चिंताजनक परिस्थिती निर्माण झाली आहे. वेळीच सुधारणात्मक पावले उचलली नाहीत, तर राज्याच्या राजकारणात मोठे उलटफेर दिसू शकतात, असेही म्हटले आहे.