दिवाळीत धूर आणि आवाज कमी होणार: नागपूरची नीरी ६० टक्क्यांपर्यंत कमी उत्सर्जनाचे नवे ग्रीन फटाके बनवत आहे

नागपूर जिल्ह्यात दिवाळी आणि इतर सणांच्या वेळी फटाक्यांमुळे हवेचे आणि आवाजाचे प्रदूषण वाढते, याबद्दलची चिंता वाढत चालली आहे. या पार्श्वभूमीवर सीएसआयआर-राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी अनुसंधान संस्थेने, म्हणजेच नीरीने, एक मोठे पाऊल उचलले आहे.

नीरी असे नवे फॉर्म्युले तयार करत आहे, ज्यामुळे पारंपरिक फटाक्यांच्या तुलनेत उत्सर्जन ४५ ते ६० टक्क्यांपर्यंत कमी होऊ शकते. त्याचबरोबर पारंपरिक लडीच्या फटाक्यांचा उद्योग पुन्हा उभा करण्याचाही संस्थेचा प्रयत्न आहे. गेल्या काही वर्षांत ज्या कारागिरांचा रोजगार गेला, त्यांना त्यामुळे दिलासा मिळावा, असा हेतू आहे.

नीरीमधील 'नॅशनल सेंटर ऑफ एक्सलन्स फॉर ग्रीन क्रॅकर्स'चे समन्वयक जोशुआ कृपादम यांनी माहिती दिली की संस्था १२ ते १३ नवे फॉर्म्युले तयार करत आहे. या फॉर्म्युल्यांतून कमी किंवा जवळजवळ न दिसणारा धूर निघेल. हे नवे ग्रीन फटाके पुढच्या दिवाळीपर्यंत बाजारात आणण्याच्या दिशेने काम सुरू आहे.

याआधी नीरीने विकसित केलेल्या फॉर्म्युल्याने उत्सर्जन फक्त २५ ते ३० टक्क्यांपर्यंत कमी होत होते. नवे फॉर्म्युले मात्र ४५ ते ६० टक्क्यांपर्यंत प्रदूषण घटवू शकतात. 'ग्रीन क्रॅकर्स' म्हणजे शून्य प्रदूषण नव्हे, तर पारंपरिक फटाक्यांपेक्षा बरेच कमी उत्सर्जन करणारे फटाके, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

फटाक्यांच्या बाजारात लडींचा वाटा साधारण २० ते ३० टक्के असतो. या लडी पारंपरिक पद्धतीने हाताने किंवा छोट्या उपकरणांनी बनवल्या जातात. गेल्या पाच ते सात वर्षांत बंदी आणि नियमांमुळे या उद्योगाशी जोडलेल्या अनेकांचा रोजगार गेला होता. नियमांना धरून आणि पर्यावरणाला अनुकूल उत्पादन करायचे, त्यातून पर्यावरणाचे रक्षण करायचे आणि या कारागिरांना कामाची संधीही द्यायची, हा नीरीचा उद्देश आहे.

आवाजाचा प्रश्नही संस्था हाताळत आहे. लडीच्या फटाक्यांत शेकडो-हजारो फटाके एकाच वेळी फुटतात, त्यामुळे खूप मोठा आवाज होतो. एक हजार फटाक्यांच्या लडीत आवाजाची पातळी साधारण १३० ते १४० डेसिबलपर्यंत जाते, तर ठरवून दिलेली मर्यादा १२५ डेसिबल आहे. हा मोठा आवाजही ठरलेल्या मानकांच्या आत आणण्यासाठी नीरी संशोधन करत आहे.

शास्त्रीय पद्धतीने विकसित केलेल्या, कमी उत्सर्जन करणाऱ्या फटाक्यांना चालना देणे, हा संस्थेचा व्यापक उद्देश आहे.