नागपुरात अल निनो आणि दुष्काळाचे सावट: कमी पाण्यात पीक घेण्यासाठी कृषी विभागाच्या सूचना

नागपुरात यंदा पाऊस कमी झाला आहे आणि अल निनोच्या प्रभावामुळे दुष्काळासारखी स्थिती तयार झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर नागपूर कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना या हंगामात पाणी जपून आणि योग्य पद्धतीने वापरण्याचे आवाहन केले आहे. पाण्याचा वापर विचारपूर्वक आणि कार्यक्षमतेने करावा, असे विभागाचे म्हणणे आहे.

नागपूरच्या जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी डॉ. अर्चना कड यांनी शेतकऱ्यांना विनंती केली आहे की, पेरणी करण्यापूर्वी आपल्याकडे किती पाणीसाठा आहे, जमीन कोणत्या प्रकारची आहे आणि स्थानिक हवामान कसे आहे, याचा विचार करूनच पिकांची निवड करावी.

कृषी विभागाचा सल्ला असा आहे की, कमी पाण्यात तयार होणाऱ्या पिकांना प्राधान्य द्यावे. यात हरभरा, करडी, जवस, तीळ, ज्वारी, बाजरी, मका आणि सूर्यफूल या पिकांचा समावेश आहे. याशिवाय पौष्टिक चिया आणि जनावरांसाठी लागणारी चारापिके यांचेही नीट नियोजन करावे, असे विभागाने सांगितले आहे.

गव्हासारख्या जास्त पाणी लागणाऱ्या पिकांबाबत विभागाने स्पष्ट सूचना दिली आहे. अशा पिकांखालील क्षेत्र किती ठेवायचे, हे आपल्याकडे असलेल्या पाण्याच्या स्रोतानुसारच ठरवावे. पाण्याची खात्री नसेल, तर जास्त पाणी लागणारी पिके मोठ्या प्रमाणावर लावणे टाळावे, असेही सांगण्यात आले आहे.

सिंचन आणि पाणी व्यवस्थापनाविषयीही काही गोष्टी सांगितल्या आहेत. पेरणीपूर्वी शेतातील ओलावा तसेच विहिरी आणि बोअरवेलमधील पाण्याची पातळी यांचा नीट अंदाज घ्यावा. ठिबक आणि तुषार यांसारख्या सूक्ष्म सिंचन पद्धतींचा जास्तीत जास्त वापर करावा. शेतातील ओलावा टिकून राहावा म्हणून वेळेवर निंदणी, खुरपणी आणि आंतरमशागत करावी.

संत्रा बागांसाठी वेगळा सल्ला देण्यात आला आहे. संत्र्याच्या बागेत ओलावा टिकवण्यासाठी आच्छादनाचा वापर करावा, असे विभागाने म्हटले आहे.

विदर्भातील शेतकऱ्यांसाठी रब्बी ज्वारी हा चांगला पर्याय असल्याचे विभागाने सांगितले आहे. विदर्भात चान काढणीनंतर रिकाम्या झालेल्या शेतात जो ओलावा शिल्लक असतो, त्याचा वापर करून ज्वारी घेता येते. यामुळे अन्नधान्य तर मिळतेच, शिवाय जनावरांसाठी पौष्टिक सुका चारा सुद्धा मिळतो.

कृषी तज्ज्ञ आणि जिल्हा प्रशासनाने दिलेल्या या सूचनांचे शेतकऱ्यांनी गांभीर्याने पालन करणे फार महत्त्वाचे आहे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. या कठीण काळात पाण्याचे काळजीपूर्वक व्यवस्थापन आणि शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब केला, तरच शेतीचे उत्पादन सुरक्षित राहू शकते आणि संभाव्य आर्थिक नुकसान टाळता येऊ शकते.