हवामान बदलावर उपाय शोधण्यासाठी मुंबई विद्यापीठ आणि ब्रिस्टल विद्यापीठाचा 'कूल क्रायम्ब' प्रकल्प

हवामान बदलाच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी स्थानिक पातळीवर टिकाऊ उपाय शोधायचे, या हेतूने मुंबई विद्यापीठ आणि ब्रिटनमधील ब्रिस्टल विद्यापीठ यांनी मिळून 'कूल क्रायम्ब' हा संयुक्त प्रकल्प सुरू केला आहे.

हा प्रकल्प ब्रिटिश कौन्सिल-एचएसबीसीच्या 'क्लायमेट स्किल्स ग्लोबल कोलॅबोरेशन ग्रँट्स' या योजनेअंतर्गत राबवला जात आहे. त्यातून युवकांना हरित कौशल्यांचे प्रशिक्षण दिले जात आहे, हरित उद्योजकतेला प्रोत्साहन मिळत आहे आणि समाजाच्या सहभागातून होणाऱ्या हवामान कृतीला चालना दिली जात आहे.

मुंबई विद्यापीठाच्या हवामान बदल आणि शाश्वतता अभ्यास केंद्राच्या समन्वयाने हे काम चालते. डॉ. अपर्णा फडके प्रकल्पाचे नेतृत्व करत आहेत, तर प्रा. इंदू जॉर्ज आणि प्रा. स्मिता शुक्ला सहसमन्वयक म्हणून काम पाहतात. ब्रिस्टल विद्यापीठातील ब्रिग्स्टो इनस्टट्यूट आणि कॅबॉट इनस्टट्यूट यांचेही यात सहकार्य आहे.

मुंबई महानगर प्रदेश आणि कोकणात सहा समुदाय सहनिर्मिती प्रयोगशाळा आहेत. त्यांच्या माध्यमातून पर्यावरणाशी संबंधित समस्यांचा अभ्यास होतो आणि स्थानिक गरजांनुसार उपाय तयार केले जातात. भारतात आतापर्यंत ४१ संस्था या उपक्रमाशी जोडल्या गेल्या आहेत.

आतापर्यंत झालेल्या कामाचा आणि मिळालेल्या यशाचा आढावा घेणारा 'री रूट शोकेस' हा विशेष कार्यक्रम झाला. मुंबई विद्यापीठाचे कुलगुरू प्रा. रवींद्र कुलकर्णी या कार्यक्रमाचे अध्यक्ष होते. घनकचरा व्यवस्थापन आणि हवामान बदलाच्या आव्हानांवर मात करण्यासाठी सगळ्यांनी मिळून प्रयत्न करणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर त्यांनी भर दिला. ब्रिस्टल विद्यापीठाच्या प्रा. अॅग्नेस नायरन तसेच ब्रिटिश कौन्सिलच्या राशी जैन आणि अनू थम्पी याही उपस्थित होत्या.

ब्रिस्टलमधील समुदायांचे प्रतिनिधित्व करणारे पाच युवा प्रतिनिधी १२ ते १६ ऑक्टोबर या काळात मुंबई विद्यापीठात आले होते. त्यांच्यासोबत प्रा. लियांग फॉन्ग वाँग, डॉ. गोया विल्सन आणि डॉ. पेन विल्यम्स होते. या दौऱ्यात त्यांनी मुंबईतील जुहू मोरा गाव आणि ठाणे घनकचरा व्यवस्थापन या दोन समुदाय सहनिर्मिती प्रयोगशाळांना भेट दिली आणि स्थानिक लोकांशी थेट बोलणे केले.

आता मुंबई विद्यापीठाचे पाच विद्यार्थी प्रतिनिधी डॉ. अपर्णा फडके यांच्या नेतृत्वाखाली २९ ऑक्टोबर ते ५ नोव्हेंबर या काळात ब्रिस्टलला जाणार आहेत. तिथे समाजाच्या सहभागातून राबवल्या जाणाऱ्या हवामान बदलाशी जुळवून घेण्याच्या पद्धतींचा अभ्यास करून ते अनुभवांची देवाणघेवाण करणार आहेत.

'री-रूट' कार्यक्रमात हरित कौशल्यांमधील उणीव, पर्यावरणपूरक नवकल्पना आणि हवामान बदलाशी जुळवून घेण्याची समुदायांची क्षमता या विषयांवर चर्चासत्रे आणि कार्यशाळा झाल्या. या आंतरराष्ट्रीय सहकार्यामुळे युवकांना प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकण्याची संधी मिळणार आहे.