अंगारकी संकष्टी चतुर्थी आणि भरणी श्राद्ध यंदा एकाच दिवशी, जाणून घ्या पूजाविधी

हिंदू पंचांगात काही तिथींना खास धार्मिक महत्त्व दिलं जातं. संकष्टी चतुर्थी जर मंगळवारी आली, तर तिला अंगारकी संकष्टी चतुर्थी म्हटलं जातं. या दिवशी गणपतीची उपासना, उपवास आणि चंद्रोदयाच्या वेळी चंद्रदर्शन याला विशेष महत्त्व असतं. यंदा अंगारकी संकष्टी चतुर्थी मंगळवार, २९ सप्टेंबर रोजी येत आहे. योगायोगाने त्याच दिवशी पितृपक्षातील भरणी नक्षत्रावर येणारं श्राद्धही आहे, ज्याला भरणी श्राद्ध म्हणतात. त्यामुळे यंदा हे दोन्ही धार्मिक योग एकाच दिवशी जुळून आले आहेत.

संकष्टी चतुर्थी ही गणपतीला वाहिलेली तिथी मानली जाते. महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्थी मंगळवारी आली की तिला अंगारकी संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. मंगळवार आणि गणपतीशी निगडित परंपरेतून 'अंगारकी' हे नाव आलं आहे. या दिवशी भक्तिभावाने गणपतीची पूजा आणि उपवास केला की विघ्नं दूर होतात, अशी श्रद्धा आहे.

अंगारकी संकष्टीला पूजा करताना सकाळी अंघोळ करून स्वच्छ कपडे घालावेत. गणपतीसमोर दिवा आणि उदबत्ती लावून पूजा मांडावी. गणपतीला दुर्वा, लाल फुलं आणि नैवेद्य दाखवला जातो. काही भक्त दिवसभर उपवास धरतात आणि चंद्रोदय झाल्यावर गणपतीची पूजा करून उपवास सोडतात. घरोघरी आणि प्रदेशानुसार पूजेची पद्धत थोडी वेगळी असू शकते.

दुसरीकडे, पितृपक्षात भरणी नक्षत्रावर केलं जाणारं श्राद्ध भरणी श्राद्ध म्हणून ओळखलं जातं. या दिवशी दिवंगत पूर्वजांचं स्मरण करून श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान केलं जातं. काही घराण्यांमध्ये भरणी श्राद्धाला खास महत्त्व दिलं जातं. या दिवशी पूर्वजांच्या स्मरणार्थ तर्पण, पिंडदान आणि अन्नदान करण्याची प्रथा आहे. काही कुटुंबांमध्ये ब्राह्मणभोजन किंवा गरजू लोकांना जेवण देण्याचीही पद्धत आहे. श्राद्धविधी करताना संबंधित व्यक्तीच्या मृत्यूची तिथी, पंचांगातील नक्षत्र आणि घराण्याची परंपरा लक्षात घेतली जाते. त्यामुळे नेमक्या विधीसाठी स्थानिक पंचांग किंवा पुरोहितांचा सल्ला घेणं योग्य ठरतं.

अंगारकी संकष्टी चतुर्थी गणपतीच्या उपासनेसाठी महत्त्वाची मानली जाते, तर भरणी श्राद्ध पितरांच्या स्मरणाशी जोडलेलं आहे. दोन्ही परंपरांचा उद्देश आणि विधी वेगवेगळे आहेत. यंदा दोन्ही योग एकाच दिवशी आल्यामुळे गणपतीची पूजा आणि श्राद्धविधी यांची वेळ व पद्धत घराण्याच्या परंपरेनुसार ठरवली जाऊ शकते. धार्मिक विधींच्या वेळेबाबत स्थानिक पंचांगाला प्राधान्य देणं योग्य आहे.

अंगारकीला गणपतीची आराधना केल्याने संकटं दूर होऊन मनोकामना पूर्ण होतात, अशी श्रद्धा आहे, तर भरणी श्राद्धातून पूर्वजांप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.