सरकारी नोकरभरतीत मोठे बदल; पदोन्नती परीक्षांसाठी नवे पोर्टल, गुजरात पॅटर्नचा अभ्यास

सरकारी नोकरीच्या शोधात असलेल्या उमेदवारांसाठी राज्यातून एक महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. राज्यातील वेगवेगळ्या खात्यांमधील रिक्त पदांचा आढावा घेऊन मोठ्या प्रमाणात भरती करण्याच्या हालचाली सुरू झाल्या आहेत. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी यापूर्वीच राज्यात आधीपेक्षा जास्त प्रमाणात पदभरती होणार असल्याचे संकेत दिले होते.

त्याचबरोबर सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या पदोन्नतीसाठी घेतल्या जाणाऱ्या मर्यादित विभागीय स्पर्धा परीक्षांच्या पद्धतीतही बदल करण्याची तयारी सुरू आहे. या परीक्षा सुसूत्र आणि पारदर्शक व्हाव्यात यासाठी एक स्वतंत्र पोर्टल तयार करण्याचा विचार सुरू आहे. महापालिका, नगरपालिका, जिल्हा परिषद, पंचायत समिती आणि ग्रामपंचायतींमधील भरतीसाठीही वेगळी यंत्रणा उभारण्याचा विचार होतो आहे. त्यामुळे सरकारी नोकरीची आणि पदोन्नतीची तयारी करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी हे बदल महत्त्वाचे ठरणार आहेत.

राज्यातील विविध खात्यांमध्ये पदोन्नतीसाठी मर्यादित विभागीय स्पर्धा परीक्षा घेतल्या जातात, ज्याद्वारे कर्मचाऱ्यांना वरच्या पदावर जाण्याची संधी मिळते. हजारो कर्मचारी या परीक्षेची तयारी करत असतात. मात्र या परीक्षा प्रत्येक खात्यात ठरावीक काळाने नियमितपणे होत नाहीत, तसेच नेमकी किती पदे भरली जाणार याबाबतही स्पष्टता नसते. यामुळे पात्र असूनही अनेक कर्मचाऱ्यांना संधी मिळत नाही. ही अडचण दूर करण्यासाठी नवे पोर्टल तयार होणार असून त्यावर प्रत्येक खात्यात पदोन्नतीने किती पदे आणि कधी भरली जाणार, याची माहिती दिली जाईल, असे सूत्रांनी सांगितले.

राज्यातील खाती आणि महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग यांच्यात समन्वय वाढवण्यासाठी गुजरातमध्ये कार्यरत असलेल्या स्वतंत्र यंत्रणेचा अभ्यास करण्यासाठी सामान्य प्रशासन विभागाच्या अपर मुख्य सचिव व्ही. राधा बुधवारी गांधीनगरला जाणार आहेत. हा पॅटर्न पाहून महाराष्ट्रातही अशी सुसूत्र व्यवस्था उभारता येईल का, याचा आढावा घेतला जाणार आहे. भरती परीक्षा अधिक पारदर्शक करण्यासाठी व्ही. राधा यांच्या अध्यक्षतेखालील उच्चस्तरीय टास्क फोर्सकडूनही अभ्यास सुरू असून ही समिती परीक्षा प्रक्रियेतील सुधारणांबाबत सरकारला शिफारशी देणार आहे.

सामान्य प्रशासन विभागाने सर्व खात्यांकडून रिक्त पदांची माहिती मागवली असून मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मंगळवारी राज्यात विक्रमी प्रमाणात नोकरभरती होणार असल्याचे सांगितले. सर्व खात्यांची रिक्त पदांची माहिती एकत्र करून मोठ्या प्रमाणावर भरती केली जाईल, असे त्यांनी नमूद केले. प्रत्येक मंत्रिमंडळ बैठकीत 5 खात्यांकडून रिक्त पदांचे सादरीकरण होत असून ही माहिती एकत्रित केल्यावर एकाच वेळी मोठी भरती प्रक्रिया राबवण्याचा सरकारचा विचार आहे. भरतीसाठी लागणारी माहिती पोर्टलवर टाकणे बंधनकारक केल्याने प्रक्रियेत पारदर्शकता येईल, असा प्रयत्न आहे. मुख्यमंत्र्यांनी अलीकडेच MPSC मार्फत आधीपेक्षा विक्रमी संख्येने पदे उपलब्ध होणार असल्याचेही सांगितले होते.

महापालिका, नगरपालिका, जिल्हा परिषद, पंचायत समिती आणि ग्रामपंचायतींमधील भरतीसाठी स्वतंत्र यंत्रणा उभारण्याचाही सरकारचा विचार आहे. महापालिका व नगरपालिकांचा कारभार नगरविकास खात्याकडे, तर जिल्हा परिषद, पंचायत समिती आणि ग्रामपंचायती ग्रामविकास खात्याकडे येतात. या संस्थांमध्ये सध्या वापरल्या जाणाऱ्या भरती पद्धतीत एकसारखेपणा नसल्याचे समोर आले आहे. गुजरातसह काही राज्यांत स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील भरतीसाठी वेगळी यंत्रणा असल्याने त्याचाही अभ्यास सामान्य प्रशासन खात्याकडून केला जाणार आहे. राज्यातील खात्यांकडून रिक्त पदांची मागणी आल्यावर MPSC मार्फत एकत्रित भरती होते, त्याच धर्तीवर स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील भरतीसाठीही एकत्रित पद्धत लागू करता येईल का, याचा गांभीर्याने विचार सुरू आहे.

राज्यातील खात्यांमध्ये किती पदे रिक्त आहेत आणि त्यापैकी कोणती तातडीने भरायची, याची माहिती सामान्य प्रशासन विभागाने सुमारे 7 महिन्यांपूर्वी मागवली होती. मात्र अनेक खात्यांकडून अपेक्षित प्रतिसाद मिळत नसल्याने रिक्त पदांची संख्या, गरज आणि भरती प्रक्रियेत अडथळे येत असल्याचे चित्र आहे. काही अधिकारी आणि मंत्री नियमित भरतीऐवजी बाह्यस्रोतांमार्फत कंत्राटी पद्धतीने मनुष्यबळ घेण्यावर भर देत असल्याचेही सांगितले जाते. नियमित भरती आणि पदोन्नतीने भरायच्या पदांचे प्रमाण ठरलेले असते, मात्र त्याचे पालन अनेकदा होत नसल्याचेही समोर आले आहे.

भरती प्रक्रिया वेळेत आणि पारदर्शक व्हावी यासाठी परीक्षा पद्धतीपासून रिक्त पदांच्या नोंदणीपर्यंत विविध पातळ्यांवर सुधारणा करण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. भरती परीक्षा सुरक्षित आणि विश्वासार्ह करण्यासाठी उच्चस्तरीय टास्क फोर्सकडून उमेदवारांच्या सूचना आणि तक्रारीही जाणून घेतल्या जात आहेत. एकीकडे मोठ्या प्रमाणावर रिक्त पदे भरण्याची तयारी सुरू असताना दुसरीकडे पदोन्नतीच्या परीक्षांमध्ये सुसूत्रता आणण्याच्या हालचाली सुरू आहेत, त्यामुळे नोकरीची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांसह सध्याच्या कर्मचाऱ्यांचेही या बदलांकडे लक्ष लागले आहे.