शस्त्रक्रियेत मज्जातंतूंवर आता सतत नजर; इजा होताच डॉक्टरांना इशारा, पालिका रुग्णालयांत नवी नर्व्ह मॉनिटरिंग

मुंबई महापालिकेच्या रुग्णालयांत आता शस्त्रक्रियेदरम्यान मज्जातंतूंना इजा होण्याचा धोका असलेल्या रुग्णांसाठी एक नवं तंत्रज्ञान उपलब्ध करून दिलं जाणार आहे. याचं नाव आहे आयओएनएम, म्हणजेच इंट्रा ऑपरेटिव्ह नर्व्ह मॉनिटरिंग प्रणाली. ही यंत्रणा पालिका रुग्णालयांत बसवण्याची प्रक्रिया सुरू झाली असून, त्यासाठीची निविदा प्रक्रिया आता सुरू आहे. ही यंत्रणा प्रत्यक्ष उपलब्ध करून देण्याच्या दिशेने पालिका प्रशासनाकडून पावलं उचलली जात आहेत.

ही प्रणाली नेमकी काय करते, तर ऑपरेशन सुरू असतानाच मज्जातंतूंच्या कार्यावर सातत्याने लक्ष ठेवते आणि त्यात काही बदल झाला, तर तो लगेच शल्यचिकित्सकांच्या निदर्शनास आणून देते. आतापर्यंतची पद्धत अशी होती की मज्जातंतूला इजा झाली आहे का, हे बऱ्याचदा शस्त्रक्रिया पूर्ण झाल्यावरच कळायचं, म्हणजे नुकसान झालं असेल तर ते त्याच वेळी टाळता येत नव्हतं. पण या नव्या प्रणालीमुळे शस्त्रक्रिया सुरू असतानाच, मज्जातंतूच्या कार्यात अचानक बदल झाला तर तो डॉक्टरांच्या तात्काळ लक्षात येण्याची शक्यता वाढणार आहे.

मेंदू, मणका, थायरॉईड तसंच कान-नाक-घसा आणि न्यूरोसर्जरीशी संबंधित काही गुंतागुंतीच्या शस्त्रक्रियांमध्ये महत्त्वाच्या मज्जातंतूंच्या अगदी जवळून शस्त्रक्रिया करावी लागते. अशा वेळी मज्जातंतूवर ताण येणे किंवा त्याला इजा होण्याची शक्यता असते. शस्त्रक्रिया सुरू असताना मज्जातंतूचं कार्य नेमकं कसं चाललंय, यावर सतत लक्ष ठेवता आलं, तर संभाव्य धोका वेळीच ओळखणं शक्य होतं, आणि त्यानुसार डॉक्टरांना योग्य ती खबरदारी घेता येते.

मुंबई महापालिकेच्या रुग्णालयांत मोठ्या संख्येने शस्त्रक्रिया केल्या जातात, आणि त्यातील काही शस्त्रक्रिया मज्जातंतूंच्या अगदी जवळ कराव्या लागतात. अशा शस्त्रक्रियांमधला संभाव्य धोका कमी करण्यासाठीच आयओएनएम प्रणाली आणण्याचा निर्णय पालिकेने घेतला आहे. यासाठीची निविदा प्रक्रिया सध्या सुरू आहे आणि ही यंत्रणा प्रत्यक्षात रुग्णालयांत बसवण्याच्या दिशेने प्रशासनाची कार्यवाही चालू आहे.

ही प्रणाली मज्जातंतूंमधून निर्माण होणाऱ्या विद्युत संकेतांचं शस्त्रक्रियेदरम्यान सतत निरीक्षण करते. या संकेतांमध्ये काही बदल झाला, तर शल्यचिकित्सकांना लगेच सूचना मिळते. त्यानुसार डॉक्टरांना शस्त्रक्रियेची पद्धत बदलता येते किंवा मज्जातंतूवरचा ताण कमी करण्यासाठी आवश्यक ती खबरदारी वेळीच घेता येते.

याचं एक उदाहरण म्हणजे थायरॉईडची शस्त्रक्रिया. या शस्त्रक्रियेदरम्यान स्वरयंत्राशी संबंधित मज्जातंतूला इजा झाली, तर रुग्णाच्या आवाजात बदल होऊ शकतो. तसंच मेंदू आणि मणक्याच्या काही शस्त्रक्रियांमध्ये मज्जातंतूंच्या कार्यावर परिणाम झाला, तर रुग्णाच्या हालचालींवर किंवा इतर शारीरिक कार्यावर परिणाम होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे अशा संवेदनशील शस्त्रक्रियांमध्ये मज्जातंतूंच्या कार्यावर सतत देखरेख ठेवणारी ही प्रणाली महत्त्वाची ठरणार आहे, असं पालिका रुग्णालयांकडून सांगण्यात आलं आहे.