करवा चौथचं व्रत द्रौपदीनेही केलं होतं का? श्रीकृष्णाने सांगितलेली कथा

करवा चौथ आता काही दिवसांवर येऊन ठेपला आहे. या दिवशी लग्न झालेल्या बायका आपल्या पतीला दीर्घ आयुष्य मिळावं म्हणून कडक उपवास करतात. दिवसभर अन्नाचा किंवा पाण्याचा एक थेंबही घेतला जात नाही. संध्याकाळी व्रताची कथा ऐकली जाते आणि रात्री चंद्राचं दर्शन घेतल्यानंतर उपवास सोडला जातो. या सणाचं मूळ महाभारतातल्या एका जुन्या कथेत आहे. खुद्द भगवान श्रीकृष्णाने द्रौपदीला हा उपवास करायला सांगितला होता, असं सांगितलं जातं.

कथा अशी आहे की अर्जुन एकदा देवांकडून दिव्य शस्त्र मिळवण्यासाठी पर्वतावर तप करायला गेला होता. तो बरेच दिवस घरी परतला नव्हता. अर्जुन जवळ नसल्यामुळे द्रौपदीला एकटं वाटू लागलं. घरात आणि बाहेर सगळीकडे संकटंच आहेत असं तिला वाटायला लागलं. मनात सतत भीती आणि काळजी होती. अशा वेळी तिला फक्त कृष्णाचीच आठवण आली. तिने कृष्णाला हाक मारली आणि म्हणाली, "कृष्णा, अर्जुन नाहीये, मला काही सुचत नाहीये, सगळं अवघड वाटतंय, काहीतरी मार्ग दाखव."

तेव्हा कृष्णाने तिला धीर दिला आणि एक व्रत सांगितलं. तो म्हणाला, "एक व्रत आहे, त्याचं नाव कर्क चतुर्थी, आपण त्यालाच करवा चौथ म्हणतो. हे व्रत बायका आपल्या नवऱ्याच्या भल्यासाठी करतात. यामुळे संसारात सुख येतं आणि अडचणी दूर होतात."

कृष्ण एवढ्यावरच थांबला नाही. त्याने द्रौपदीला आणखी एक गोष्ट सांगितली. तो म्हणाला, "असाच प्रश्न एकदा देवी पार्वतीने भगवान शंकराला विचारला होता. माझ्या पतीसाठी मी काय करू, ज्याने त्याचं कल्याण होईल? तेव्हा शंकरांनी पार्वतीला हेच व्रत करायला सांगितलं होतं. हे व्रत केलं की वैवाहिक जीवनातली विघ्नं निघून जातात आणि अखंड सौभाग्य मिळतं."

हे सगळं ऐकल्यावर द्रौपदीचं मन शांत झालं. आपणही हे व्रत करायचं असं तिने ठरवलं. मग तिने अगदी मनोभावे आणि नियमाप्रमाणे व्रत केलं. करवा देवीची तसंच शंकर आणि पार्वतीची पूजा केली. या व्रताची पूर्ण कथा तिने कृष्णाच्या तोंडूनच ऐकून घेतली. संध्याकाळी चंद्राला अर्घ्य देऊन तिने उपवास सोडला. या व्रतामुळे तिच्या आयुष्यातले सगळे त्रास संपले, असं मानलं जातं.

आता करवा चौथची पूजा कशी करतात ते सोप्या शब्दांत पाहू. सकाळी लवकर उठून स्नान करायचं, घर आणि देवघर स्वच्छ करायचं. पहाटे सासूने दिलेली सरगी खायची. सरगी खाल्ल्यानंतर देवाचं नाव घेऊन, आज दिवसभर मी काहीही खाणार-पिणार नाही असा संकल्प करायचा.

संध्याकाळ झाली की पूजेची तयारी सुरू होते. एका जागी थोडी माती घेऊन छोटी वेदी तयार करायची आणि त्यावर देवी-देवता बसवायचे. समोर करवा म्हणजे छोटं मडकं ठेवायचं. त्यात पाणी भरून त्याची पूजा करायची. अगरबत्ती आणि दिवा लावायचा, कुंकू, हळद आणि चंदन लावायचं.

चंद्र उगवण्याआधी सगळ्या बायका एकत्र बसून व्रताची कथा ऐकतात. चंद्र उगवला की चाळणीतून आधी चंद्राला पाहायचं, त्याला पाण्याचा अर्घ्य द्यायचा आणि मग आपल्या पतीचा चेहरा पाहायचा. त्यानंतरच उपवास सोडायचा.

उपवास सोडल्यानंतर सून सासूला नमस्कार करते. तिला मिठाई, फळं, सुका मेवा आणि काही पैसे देऊन आशीर्वाद घेते. बऱ्याच घरांमध्ये कुंकू, बांगड्या, टिकली, आरसा, कंगवा अशा सुहागाच्या वस्तूही सासूला किंवा घरातल्या मोठ्या बाईला दिल्या जातात. प्रत्येक राज्यात आणि प्रत्येक घरात पद्धत थोडी वेगळी असते, पण उद्देश एकच असतो, तो म्हणजे नवऱ्याच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना.