कोल्हापुरात यंदा गेल्या दहा वर्षांतला सर्वांत कमी पाऊस; सरासरीच्या फक्त ५१ टक्के

कोल्हापूर जिल्ह्यात यंदा गेल्या दहा वर्षांतला सर्वांत कमी पाऊस नोंदवला गेला आहे. जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांत जिल्ह्यात फक्त ८९९ मिलीमीटर पाऊस झाला. जिल्ह्याची वार्षिक सरासरी १ हजार ७३३ मिलीमीटर आहे, म्हणजे यंदाचा पाऊस सरासरीच्या अवघा ५१ टक्के भरतो. जिल्ह्याच्या पावसाच्या इतिहासात यंदाचे वर्ष चिंताजनक ठरण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत.

या मान्सूनमध्ये पावसाने सुरुवातीपासूनच ओढ दिली. संपूर्ण जून महिना कोरडा गेला आणि खरीप हंगामाच्या सुरुवातीलाच शेतकऱ्यांची चिंता वाढली. त्यानंतर काही काळ पावसाने दिलासा दिला खरा, पण सप्टेंबरमध्ये त्याने पुन्हा दडी मारली. त्यामुळे चार महिन्यांच्या मान्सून हंगामाची सरासरी मोठ्या प्रमाणात घसरली. जूनपासूनच पाऊस रुसल्याने खरीप हंगामावर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

सप्टेंबरची आकडेवारी तर आणखी बोलकी आहे. या महिन्यात सरासरी १७ दिवस पाऊस पडतो, पण यंदा जिल्ह्यात फक्त चार दिवस पडला. ऑगस्ट आणि सप्टेंबर हे कोल्हापूर जिल्ह्यासाठी पावसाचे महत्त्वाचे महिने मानले जातात. पावसाचे दिवस आणि पावसाचे प्रमाण, दोन्ही कमी राहिल्याने त्याचा थेट परिणाम शेती, पाणीसाठे आणि येत्या उन्हाळ्याच्या नियोजनावर होण्याची शक्यता आहे. भात आणि सोयाबीनच्या काढणीच्या हंगामात काही ठिकाणी पाऊस पडल्याने काढणीतही व्यत्यय आला.

काही भागांत पाऊस झाला, पण तो सर्वदूर आणि सलग नव्हता. 'पडेल तिथे, पडेल तेवढा' अशा स्वरूपाचा पाऊस झाल्याचे चित्र आहे. २०२६ मधील पर्जन्यमान गेल्या दशकातील सर्वांत कमी असल्याचे स्पष्ट होते. याआधी २०२३ मध्ये ९७१ मिलीमीटर पाऊस झाला होता, तर यंदा तो त्यापेक्षाही कमी, म्हणजे ८९९ मिलीमीटरवरच थांबला.

ही आकडेवारी फक्त हवामानातील बदलाची नोंद म्हणून पाहून चालणार नाही. जिल्ह्याच्या पुढच्या पाणी नियोजनासाठीही ती इशारा देणारी आहे. परतीचा पाऊस समाधानकारक झाला तर परिस्थितीत काही प्रमाणात सुधारणा होऊ शकते. पण पावसाने पुन्हा ओढ दिली, तर रब्बी हंगामापासून पुढच्या उन्हाळ्यापर्यंत त्याचे परिणाम जाणवण्याची शक्यता आहे.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील खरीप पिके, म्हणजे भात, सोयाबीन, भुईमूग आणि इतर पिकांसाठी पावसात सातत्य असणे महत्त्वाचे असते. यंदा पावसात मोठा खंड पडल्याने काही भागांत पिकांच्या वाढीवर परिणाम झाला आहे. आता परतीचा पाऊस किती आणि कधी पडतो, यावर पुढची परिस्थिती मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणार आहे. तो अपेक्षेप्रमाणे झाला नाही, तर परिणाम फक्त खरीप पिकांपुरते राहणार नाहीत. रब्बी हंगामातील पेरणी, जमिनीतील ओलावा, विहिरींची पाणीपातळी आणि उन्हाळ्यातील पाणी उपलब्धता यावरही त्याचे पडसाद उमटू शकतात.

यंदाच्या मान्सूनमध्ये पश्चिम महाराष्ट्रातील पावसातही मोठी तफावत दिसली आहे. एकीकडे पुणे आणि सातारा जिल्ह्यांत सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस झाला, तर दुसरीकडे कोल्हापूर, सांगली आणि सोलापूर जिल्ह्यांत मोठी तूट आहे.