कॅलिनिनग्राडवर नाटोने हात टाकला तर अण्वस्त्रे वापरू, पुतिन यांचा इशारा

रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी नाटो देशांना थेट इशारा दिला आहे. मॉस्कोमध्ये वाल्दाई चर्चा क्लबला (Valdai Discussion Club) संबोधित करताना त्यांनी सांगितले की, बाल्टिक समुद्रातील रशियाच्या कॅलिनिनग्राड प्रदेशावर नाटोने हल्ला केला किंवा तिथली लष्करी नाकेबंदी करण्याचा प्रयत्न केला, तर प्रत्युत्तरादाखल अण्वस्त्रे वापरायला रशिया मागेपुढे पाहणार नाही.

एका तासाच्या आत पुतिन यांनी अण्वस्त्र वापराचा हा मुद्दा दोनदा मांडला, त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे. रशिया आणि युक्रेन यांच्यातील युद्धाला आता पाच वर्षे पूर्ण होत असतानाच हे वक्तव्य आले आहे.

आपल्या भाषणात पुतिन यांनी स्पष्ट केले की, रशियाचा कोणत्याही युरोपीय देशावर चाल करून जाण्याचा किंवा हल्ला करण्याचा हेतू नाही. मात्र पाश्चात्य देशांकडून आक्रमक पाऊल उचलले गेले किंवा रशियन सीमेला धोका निर्माण झाला, तर रशियन सैन्य अतिशय कडक प्रत्युत्तर द्यायला पूर्ण तयार आहे.

कॅलिनिनग्राडच्या जवळ नाटो सैन्य सतत लष्करी सराव करत असते आणि बाल्टिक समुद्रातून जाणाऱ्या रशियन जहाजांना रोखण्याच्या धमक्याही दिल्या जात आहेत. त्यामुळे मॉस्कोने आक्रमक भूमिका घेतली आहे. सप्टेंबरच्या अखेरीस रशियाच्या परराष्ट्र मंत्रालयानेही इशारा दिला होता की, हवाई किंवा सागरी नाकेबंदीचा कोणताही प्रयत्न म्हणजे युद्ध घोषित केल्यासारखे मानले जाईल.

कॅलिनिनग्राड रशियाच्या मुख्य भूभागाशी जमिनीने थेट जोडलेला नाही. हा छोटा प्रदेश बाल्टिक समुद्राच्या किनाऱ्यावर आहे आणि त्याच्या सीमा नाटोचे पूर्ण सदस्य असलेल्या पोलंड आणि लिथुआनिया यांना लागून आहेत. मुख्य भूभागापासून वेगळा असल्यामुळे त्याला लष्करीदृष्ट्या सुरक्षित ठेवणे रशियासाठी आव्हान आहे, तरी त्याचे सामरिक (Strategic) महत्त्व खूप मोठे आहे.

हा प्रदेश वर्षातले ३६५ दिवस बर्फमुक्त राहतो, म्हणून रशियन नौदलाचा बाल्टिक ताफा (Baltic Fleet) तिथे कायम तैनात असतो. तिथल्या अत्याधुनिक क्षेपणास्त्र प्रणालींमुळे रशिया बर्लिन, वॉर्सा, कोपनहेगन आणि स्टॉकहोम अशा प्रमुख युरोपीय शहरांना अगदी कमी वेळात लक्ष्य करू शकतो. त्यामुळेच नाटो देश तिथल्या रशियन लष्करी हालचालींकडे संशयाने आणि भीतीने पाहतात.

युद्धाच्या पाचव्या वर्षात दोन्ही बाजूंची आक्रमकता वाढली आहे. कडक हिवाळा जवळ येत असताना रशियाने कीव्ह आणि युक्रेनच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर (Energy Infrastructure) क्षेपणास्त्र हल्ले तीव्र केले आहेत, जेणेकरून युक्रेनची रसद तोडता येईल. दुसरीकडे युक्रेनने रशियाच्या अंतर्गत भागातील तेल शुद्धीकरण केंद्रांवर (Oil Refineries) प्राणघातक ड्रोन हल्ले केले आहेत.

या ड्रोन हल्ल्यांमुळे रशियातील अनेक प्रमुख शहरांत इंधनाची तीव्र टंचाई निर्माण झाली असून पेट्रोल पंपांवर गाड्यांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या आहेत. युद्धामुळे आधीच अडचणीत असलेल्या रशियन अर्थव्यवस्थेवर यामुळे मोठा ताण आला आहे. ऑनलाइन व्यापार आणि डिजिटल प्रणालींवर झालेल्या सायबर हल्ल्यांचाही सामान्य नागरिकांना मोठा फटका बसला आहे. नाटोच्या मते, पाश्चात्य देशांची एकजूट कमकुवत करण्यासाठी रशिया संकरित युद्धतंत्राचा (Hybrid Warfare) वापर करत आहे. पुतिन यांच्या ताज्या अणुधमकीमुळे तिसऱ्या महायुद्धाचे ढग अधिक गडद झाले आहेत.