जर्मनीत शिक्षणासाठी जाताय? फक्त ट्यूशन फी नाही, राहणे-खाणे-विमा यांचाही हिशोब ठेवा

परदेशात जाऊन उच्च शिक्षण घेण्याचं स्वप्न बघणाऱ्या भारतीय विद्यार्थ्यांमध्ये जर्मनी हा देश खूप लोकप्रिय आहे. तिथल्या अनेक सरकारी विद्यापीठांमध्ये शिकवणी शुल्क आकारलं जात नाही, त्यामुळे अनेकांना वाटतं की जर्मनीतलं शिक्षण खूपच स्वस्तात होईल. पण प्रत्यक्षात परदेशातल्या शिक्षणाचा खर्च फक्त कॉलेजच्या फीवरून ठरत नाही. तिथे पोहोचल्यावर राहायला जागा घेणे, जेवणखाण, प्रवास, हेल्थ इन्शुरन्स आणि रोजच्या गरजा यांवरही बऱ्यापैकी पैसे खर्च होतात.

याशिवाय जर्मनीच्या स्टुडंट व्हिसासाठी विद्यार्थ्याला स्वतःचं शिक्षण आणि राहणं परवडू शकतं हे सिद्ध करावं लागतं. २०२६ मध्ये स्टुडंट व्हिसासाठी किमान ११,९०४ युरो इतकी आर्थिक क्षमता दाखवावी लागते आणि हे सहसा ब्लॉक केलेल्या खात्याद्वारे सिद्ध करता येतं. त्यामुळे जर्मनीत शिकायला जाण्याचा विचार करणाऱ्या कोणत्याही भारतीय विद्यार्थ्याने फक्त ट्यूशन फी बघून बजेट बनवू नये.

जर्मनीतल्या बहुतांश सरकारी विद्यापीठांमध्ये साधारणपणे ट्यूशन फी नसते, पण प्रत्येक सत्रासाठी विद्यार्थ्यांना काही योगदान द्यावं लागतं. सरकारी माहितीनुसार हा खर्च प्रति सत्र सरासरी सुमारे ३०० युरो इतका असू शकतो. हा आकडा विद्यापीठ आणि ठिकाणानुसार बदलतो आणि यात अनेकदा विद्यार्थी सेवा व सार्वजनिक वाहतुकीशी संबंधित सुविधाही समाविष्ट असतात. सगळ्या संस्था आणि राज्यांचे नियम सारखे नसल्याने, ज्या विद्यापीठात प्रवेश घ्यायचा आहे तिथली फी आधीच तपासून घेणे गरजेचे आहे.

राहण्याचा खर्च हा बजेटमधला सर्वात मोठा भाग ठरू शकतो. सरकारी मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार एका व्यक्तीचं बेसिक भाडं ठिकाण आणि घराच्या आकारानुसार दरमहा सुमारे ३५० ते १,००० युरोपर्यंत असू शकतं. यावर वीज, पाणी आणि हीटिंगसारख्या सुविधांसाठी दरमहा आणखी सुमारे ८० ते २५० युरो खर्च येऊ शकतो. मोठ्या शहरांमध्ये भाडं लहान शहरं आणि गावांच्या तुलनेत बरंच जास्त असतं, त्यामुळे विद्यापीठ निवडताना फक्त फी नाही तर त्या शहरातला राहण्याचा खर्चही बघणं गरजेचं आहे.

राहण्याखेरीज खाण्यापिण्याचाही मोठा खर्च असतो. जर्मनीच्या शासकीय माहितीनुसार एका व्यक्तीच्या जेवणखाणावर दरमहा साधारण २०० ते ३५० युरो खर्च होऊ शकतो. यासोबत प्रवास, फोन, इंटरनेट आणि करमणुकीसारख्या गोष्टींवर दरमहा आणखी १५० ते ३५० युरोपर्यंत खर्च येऊ शकतो. विद्यार्थी स्वतः स्वयंपाक करत असेल आणि स्वस्त दुकानांतून सामान घेत असेल, तर हा खर्च नियंत्रणात ठेवता येऊ शकतो.

व्हिसासाठी आर्थिक तयारी आधीच करावी लागते. २०२६ मध्ये स्टुडंट व्हिसासाठी ११,९०४ युरोची रक्कम दाखवून आर्थिक स्थिती सिद्ध करावी लागते. यासाठी ब्लॉक केलेलं खातं हा एक मार्ग आहे, ज्यात पैसे जमा असतात आणि दरमहा ठरावीक मर्यादेपर्यंतच रक्कम काढता येते. भारतीय विद्यार्थ्यांसाठीच्या जर्मनीच्या अधिकृत वेबसाइटवरही पहिल्या वर्षाच्या खर्चासाठी ११,९०४ युरो आणि दरमहा जास्तीत जास्त ९९२ युरो काढण्याची मर्यादा दाखवली आहे.

जर्मनीत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी हेल्थ इन्शुरन्स असणं बंधनकारक आहे. विद्यापीठात प्रवेश घेतानाही विम्याचा पुरावा द्यावा लागतो. म्हणजेच भारतातून जर्मनीला जाणाऱ्या विद्यार्थ्याला शिक्षण आणि राहणं यासोबतच हेल्थ इन्शुरन्सचीही स्वतंत्र तरतूद करावी लागेल.

याखेरीज सुरुवातीच्या दिवसांत रूमचं डिपॉझिट, प्रवास, आवश्यक सामान आणि इतर लहानसहान गरजांवरही खर्च होऊ शकतो. त्यामुळे जर्मनीला जाण्याआधी फक्त विद्यापीठाची फी बघून बजेट न बनवता, वर्षभराचा राहण्याचा आणि शिक्षणाशी संबंधित सगळा खर्च लक्षात घेऊनच तयारी करणं योग्य ठरतं.