जपानी भिक्षू सोगाकु तागुची १२ वर्षे एकांतवासात, हिएई पर्वतावर जिशिन होण्यासाठी साधना

जपानमधील ३१ वर्षांचे बौद्ध भिक्षू सोगाकु तागुची यांनी पुढची १२ वर्षे जगाशी सगळा संपर्क तोडून एकांतवासात राहण्याचा निर्णय घेतला आहे. क्योटो शहराच्या ईशान्येकडे असलेल्या हिएई पर्वतावर एनर्याकुजी मंदिराचा समाधी परिसर आहे. तिथेच त्यांनी स्वतःला बाहेरच्या जगापासून पूर्णपणे वेगळे करून घेतले आहे. ११ सप्टेंबर २०३८ पर्यंत त्यांचा बाहेरच्या जगाशी किंवा कोणत्याही माणसाशी संपर्क राहणार नाही.

ही साधना तेंडाई बौद्ध परंपरेतील "जिशिन" (Jishin) होण्यासाठी आहे. "जिशिन" म्हणजे "खरा निरीक्षक" किंवा संन्यासी. तेंडाई बौद्ध धर्माचे संस्थापक सायझो (Dengyo Daishi) यांच्या पवित्र समाधीची सेवा आणि देखभाल करण्यासाठी समर्पित असलेल्या भिक्षूला हे पद दिले जाते. हे पद सोपे नाही. त्यासाठी भिक्षूला आयुष्यातली १२ वर्षे मानवी वस्तीपासून दूर, अतिशय बिकट परिस्थितीत विजनवासात काढावी लागतात.

या काळात तागुची यांचा दिनक्रम अगदी कडक आणि वेळापत्रकात बांधलेला असेल. रोज सूर्योदयाच्या आधी उठून स्वतः अन्न शिजवायचे आणि ते बुद्ध व सायझो यांच्या समाधीसमोर अर्पण करायचे, हे त्यांचे पहिले काम. त्यानंतर अनेक तास सलग बौद्ध मंत्रांचा उच्चार करावा लागेल. बुद्धमूर्तीसमोर रोज ३,००० वेळा साष्टांग नमस्कार घालणे हे या साधनेतले सगळ्यात कठीण आणि मुख्य अंग आहे.

एवढ्या शारीरिक कष्टानंतरही त्यांना रात्री फक्त २ ते ३ तासांचीच झोप मिळेल. अशा निद्रानाशात आणि शारीरिक थकव्यात भिक्षूला बुद्धाचे प्रत्यक्ष आणि स्पष्ट दर्शन होते, अशी मान्यता आहे. समाधी परिसर आणि आजूबाजूची बाग स्वच्छ ठेवण्याची जबाबदारीही त्यांच्यावरच असेल. त्या बागेत झाडाचे एकही वाळलेले पान शिल्लक ठेवले जात नाही.

हिवाळ्यात हिएई पर्वतावर पडणारी गोठवणारी थंडी या तपश्चर्येला आणखी भयानक करते. इतिहासात अनेक भिक्षू १२ वर्षे पूर्ण होण्याआधीच तीव्र आजारपणाने किंवा शारीरिक थकव्याने मृत्युमुखी पडले आहेत. या परंपरेची अधिकृत नोंद सन १६९९ पासून ठेवली जाते. तागुची हे ११८ वे "जिशिन" ठरणार आहेत. गेल्या ८० वर्षांत ही १२ वर्षांची पर्वत साधना सुरू करणारे ते फक्त आठवे आहेत.

हिएई पर्वत या एकांतवासासाठीच नाही, तर "काइहोग्यो" (Kaihogyo) नावाच्या साधनेसाठीही ओळखला जातो. यात भिक्षूंना ७ वर्षांत एकूण १,००० दिवस पर्वताला प्रदक्षिणा घालावी लागते. सुरुवातीच्या तीन वर्षांत रोज १९ मैल (सुमारे ३० किमी) चालणे बंधनकारक असते. पाचवे वर्ष सगळ्यात कठीण मानले जाते, कारण त्यात सलग २०० दिवस रोज १९ मैल चालावे लागते. सातव्या वर्षी १०० दिवस रोज ५२ मैल (सुमारे ८३ किमी) चालायची अट असते.

या साधनेत "दोइरी" (Dōri) नावाचा एक टप्पा येतो. ९ दिवस भिक्षू अन्न खात नाहीत, पाणी पीत नाहीत, झोपत नाहीत आणि साधे आडवेही होत नाहीत. ही साधना पूर्ण करणारे भिक्षू बौद्ध जगात जिवंत बुद्ध मानले जातात. तागुची यांची १२ वर्षांची पर्वत समाधी साधना याच उच्च अध्यात्माचा आणि आत्मसमर्पणाचा एक भाग आहे.