धापेवाडा टेक्सटाइल प्रकल्पाचे हेमा मालिनी यांच्या हस्ते उद्घाटन, ५ हजार महिलांना रोजगाराचे उद्दिष्ट

नागपूर जिल्ह्यातील धापेवाडा येथे धापेवाडा टेक्सटाइल उद्योग प्रोड्यूसर कंपनी लिमिटेडच्या नव्या इमारतीचे लोकार्पण झाले. प्रसिद्ध अभिनेत्री आणि खासदार हेमा मालिनी यांनी फीत कापून इमारतीचे लोकार्पण केले आणि हातमाग उद्योगाचा विधिवत शुभारंभ केला. कार्यक्रमाचे अध्यक्षस्थान केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी भूषवले. या प्रकल्पांतर्गत ५ हजार महिलांना रोजगार देण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

गडकरी यांनी सांगितले की, पूर्वी प्रत्येक हलबा आदिवासी समाजाच्या घरात हातमाग असायचा, पण काळाच्या ओघात ही परंपरा नामशेष होण्याच्या टप्प्यावर पोहोचली. हाच पारंपरिक हातमाग उद्योग पुन्हा त्याचे जुने वैभव मिळवून देण्यासाठी आणि विणकर समाजातील महिलांना रोजगाराच्या नव्या संधी देण्यासाठी धापेवाडा टेक्सटाइल प्रकल्प सुरू करण्यात आला आहे, असे ते म्हणाले.

विदर्भातील पारंपरिक हातमाग उद्योगाला आधुनिक फॅशन, डिझाइन आणि जागतिक बाजारपेठेशी जोडण्याच्या दिशेने हे पाऊल टाकण्यात आले आहे. स्थानिक कारागिरांच्या कौशल्याला नवी ओळख देणे, नव्या पिढीला या परंपरेशी जोडणे आणि परिसरात रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण करणे, हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. त्यासाठी पारंपरिक विणकामाला प्रशिक्षण, तांत्रिक सहकार्य आणि नव्या बाजारपेठांची जोड दिली जात आहे.

नव्या इमारतीत विणकरांसाठी प्रशिक्षण, कामाची जागा आणि उत्पादनाशी संबंधित सुविधा एकत्र उभारल्या जात आहेत. या संपूर्ण उपक्रमात महिलांचा सहभाग आणि त्यांचे आर्थिक स्वावलंबन याला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. टाकाऊ कापडांपासून तयार केलेल्या सतरंज्या आणि मॅट या महिलांच्या कल्पकतेचे आणि कौशल्याचे उदाहरण ठरत आहेत. वाया जाणाऱ्या कापडाचे उपयुक्त वस्तूंमध्ये रूपांतर करण्याचा हा प्रयत्न एकीकडे पर्यावरणाप्रती जबाबदारी वाढवत आहे, तर दुसरीकडे महिलांसाठी रोजगार आणि उत्पन्नाच्या नव्या संधी निर्माण करत आहे.

पाचगाव हातमाग प्रकल्पाद्वारे आतापर्यंत ३५० हून अधिक महिलांना आणि धापेवाडा टेक्सटाइल उद्योग प्रोड्यूसर कंपनी लिमिटेडद्वारे ५०० हून अधिक महिलांना स्थानिक पातळीवर रोजगार मिळाला आहे. भारतीय तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांपर्यंत या उत्पादनांची पोहोच वाढवण्याच्या शक्यता त्यांच्या कामाला व्यापक ओळख देण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल आहेत.

गडकरी यांनी सांगितले की, २०२१ मध्ये या उपक्रमाची सुरुवात करून महिलांना प्रशिक्षण देण्यात आले होते. सुरुवातीला बाजारपेठेबद्दल मनात शंका होत्या, पण गुणवत्तेत सुधारणा झाल्यानंतर आता उत्पादनांची मागणी वेगाने वाढली आहे. उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी गडचिरोली आणि वाशिम जिल्ह्यांतही केंद्रे सुरू करण्यात आली आहेत. भविष्यात खापा येथेही प्रकल्प सुरू करण्याची योजना आहे. एआयच्या मदतीने धापेवाडा टेक्सटाइलला जागतिक पातळीवर पोहोचवण्याचा प्रयत्न आहे.

कार्यक्रमादरम्यान हेमा मालिनी यांनी संपूर्ण प्रकल्पाची बारकाईने पाहणी केली आणि त्याचे भरभरून कौतुक केले. पाहणीत त्यांना सर्वाधिक आवडलेली साडी गडकरी यांनी त्यांना भेट म्हणून दिली. नागपूरशी आपले खूप जुने आणि अतूट नाते आहे, असे हेमा मालिनी म्हणाल्या. गडकरी यांच्या नावीन्यपूर्ण विचारांची प्रशंसा करत त्या म्हणाल्या की, धापेवाडा टेक्सटाइलमुळे केवळ महिलांना रोजगार मिळत नाही, तर फॅशन शोसारख्या माध्यमांतून विविध भागांतील पारंपरिक साड्यांना आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठही मिळत आहे.

केंद्रीय वस्त्रोद्योगमंत्री गिरिराज सिंह म्हणाले की, गडकरी जे काम हाती घेतात, मग ते रस्ते असो, शेती असो किंवा वस्त्रोद्योग, ते पूर्ण केल्याशिवाय थांबत नाहीत. कापड उद्योगात रोजगारनिर्मितीची प्रचंड क्षमता आहे आणि धापेवाडा प्रकल्प त्यात मैलाचा दगड ठरेल, असे ते म्हणाले. या प्रकल्पामुळे विणकर समाजातील कुटुंबांना वर्षभर दरमहा २९ ते ३० हजार रुपयांपर्यंत नियमित उत्पन्न मिळू शकेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

कार्यक्रमाचे मुख्य आकर्षण मुंबईतील व्यावसायिक मॉडेलनी सादर केलेला फॅशन शो ठरला. करवतकाठी तसर सिल्क, सिल्क कॉटन आणि पट्टी किनार कॉटन साड्यांच्या कलात्मक डिझाइनने प्रेक्षकांचे मन जिंकले. मुंबईच्या मॉडेलसोबत धापेवाडा येथील स्थानिक विणकर महिला रॅम्पवर आल्या, तेव्हा संपूर्ण सभागृह टाळ्यांच्या कडकडाटाने दुमदुमले.

महाराष्ट्राचे वस्त्रोद्योगमंत्री संजय सावकारे म्हणाले की, गडकरी यांनी धापेवाडाला नवी जागतिक ओळख दिली आहे. फॅशन शोमुळे पारंपरिक कलेच्या मार्केटिंगला चालना मिळेल. समारंभाला राजीव पोतदार, कांचन गडकरी, चरण सिंह ठाकूर, समीर मेघे, नीता ठाकरे आणि लीला हाथीबेड उपस्थित होते.