देशभरात १ सप्टेंबरला राष्ट्रीय पोषण दिन, सोबत पोषण सप्ताहही पाळला जातो

दरवर्षी १ सप्टेंबरला देशभरात 'राष्ट्रीय पोषण दिन' साजरा केला जातो. योग्य आहार आणि संतुलित पोषणाचे महत्त्व लोकांना पटवून देणे, हा या दिवसामागचा उद्देश सांगितला जातो. याच निमित्ताने 'पोषण सप्ताह' (National Nutrition Week) सुद्धा पाळला जातो आणि त्यात संपूर्ण देशात आरोग्याशी संबंधित वेगवेगळ्या मोहिमा व जनजागृती कार्यक्रम घेतले जातात.

आजच्या धावपळीच्या काळात जीवनशैली बदलली आहे, जंक फूड जास्त खाल्ले जाते आणि खाण्याच्या सवयीही बिघडल्या आहेत. त्यामुळे अनेक गंभीर आजार घराघरांत दिसू लागले आहेत, असे या दिवसाच्या निमित्ताने मांडले जाते. ही परिस्थिती सुधारावी, म्हणूनच पोषण दिनाचे उपक्रम राबवले जातात.

पोषण म्हणजे फक्त पोट भरणे नाही. शरीराला लागणारी प्रथिने (Proteins), जीवनसत्त्वे (Vitamins), खनिजे (Minerals), कार्बोहायड्रेट्स आणि स्निग्ध पदार्थ योग्य प्रमाणात मिळणे, असा त्याचा अर्थ या मोहिमेत सांगितला जातो. हे घटक नियमित मिळाले, तर शारीरिक वाढ नीट होते आणि रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत होते, असेही मांडले जाते. पोषणाचा संबंध मानसिक स्वास्थ्याशीही जोडला जातो. योग्य आहारामुळे तणाव कमी होतो आणि एकाग्रता वाढते, असा संदेश दिला जातो.

असंतुलित आहारामुळे लठ्ठपणा (Obesity), मधुमेह (Diabetes), उच्च रक्तदाब आणि ॲनिमिया (रक्तक्षय) यांसारखे आजार वाढत असल्याचे या उपक्रमांमध्ये अधोरेखित केले जाते. लहान मुले आणि महिलांमध्ये ॲनिमियाची समस्या मोठ्या प्रमाणात आढळते, असेही सांगितले जाते. रोजच्या जेवणात ताजी फळे, हिरव्या पालेभाज्या, दूध, दुग्धजन्य पदार्थ, कडधान्ये आणि प्रथिनयुक्त पदार्थ ठेवले, तर या आजारांवर मात करता येते, असा दावा या मोहिमेच्या संदेशात केला जातो.

या दिवसाच्या निमित्ताने सरकार, आरोग्य विभाग आणि वेगवेगळ्या स्वयंसेवी संस्था एकत्र येऊन जनजागृती करतात. यात तीन घटकांवर विशेष भर असतो: लहान मुले, गरोदर व स्तनदा माता आणि ज्येष्ठ नागरिक. लहानपणी मिळणारे योग्य पोषण पुढच्या बौद्धिक आणि शारीरिक वाढीचा पाया मानले जाते. गरोदर महिलांना योग्य आहार मिळाला, तर कुपोषण आणि बालमृत्यू रोखायला मोठी मदत होते, असेही मोहिमेत मांडले जाते.

शाळा, कॉलेज, प्राथमिक आरोग्य केंद्रे आणि सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून या दिवशी आरोग्य तपासणी शिबिरे, कार्यशाळा, पथनाट्ये आणि आहारतज्ज्ञांची व्याख्याने घेतली जातात. आपल्या भागात सहज मिळणारे पौष्टिक पदार्थ आहारात कसे वापरायचे, हे प्रात्यक्षिकांसह दाखवले जाते.

महागडे सप्लिमेंट्स किंवा औषधे नैसर्गिक आहाराची जागा घेऊ शकत नाहीत, ही आठवण पोषण दिन करून देतो, असे या उपक्रमाच्या संदेशात म्हटले आहे. स्वयंपाकघरात आणि स्थानिक बाजारात मिळणारे ताजे, हंगामी अन्नपदार्थ हेच आरोग्याचे खरे संरक्षण कवच मानले जातात. प्रक्रिया केलेले (Processed) पदार्थ आणि जंक फूड टाळून पारंपरिक, पौष्टिक आणि संतुलित आहार घ्यावा, असा संदेश यातून दिला जातो. हा दिवस फक्त एका दिवसाचा उत्सव नसून निरोगी, सशक्त भारतासाठी टाकलेले पाऊल आहे, असेही यात नमूद केले आहे.