गणेश चतुर्थीनंतर बाप्पाच्या मूर्तीचे विसर्जन का करतात, जाणून घ्या परंपरेमागचं कारण

गणेशोत्सव हा गणपती बाप्पाला समर्पित असलेला महत्त्वाचा सण आहे. या काळात भक्त घरात आणि मंडपांमध्ये बाप्पाची मूर्ती बसवतात आणि रोज विधीवत पूजा करतात. गणेश चतुर्थीपासून सुरू होणारा हा उत्सव एकूण दहा दिवस चालतो. यंदा गणेश चतुर्थी सोमवार, १४ सप्टेंबरला सुरू झाली, तर अनंत चतुर्दशी २५ सप्टेंबरला येत आहे. चतुर्दशीची तिथी २४ सप्टेंबरला रात्री ११:१८ वाजता सुरू होऊन २५ सप्टेंबरला रात्री ११:०६ वाजता संपेल. विसर्जनासाठी सकाळचा मुहूर्त सकाळी ६:२८ ते १०:५९ असा आहे, दुपारचा शुभ मुहूर्त दुपारी १२:३० ते २:०१ या वेळेत आहे, तर संध्याकाळचा मुहूर्त सायंकाळी ५:०२ ते ६:३२ पर्यंत असणार आहे.

उत्सवादरम्यान अनेकांच्या मनात प्रश्न येतो की, गणपतीचं विसर्जन करणं खरंच गरजेचं आहे का, आणि मूर्ती देवघरात कायम ठेवता येते का. याचं उत्तर घरी कोणत्या प्रकारची मूर्ती बसवली आहे आणि कुटुंबाची पूजेची पद्धत कशी आहे, यावर अवलंबून असतं. जर मातीच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना करून पूजा केली असेल, तर ठरलेल्या दिवसांनंतर विसर्जन करणं आवश्यक मानलं जातं. काही भक्त दीड दिवसांनी, काही तीन, पाच, सात दिवसांनी तर काही अनंत चतुर्दशीला दहा दिवसांनी विसर्जन करतात. मात्र मूर्तीची स्थापना न करता केवळ घरी पूजा केली जात असेल, तर विसर्जनाची सक्ती नसते.

मातीच्या मूर्तीचं विसर्जन करण्यामागे धार्मिक श्रद्धा आहे. चतुर्थीसाठी खास आणलेली मातीची मूर्ती काही दिवस घरात किंवा मंडपात राहते आणि नंतर विधीनुसार पाण्यात सोडली जाते. पण घरातील देवघरात सोनं, चांदी, पितळ, अष्टधातू, दगड किंवा स्फटिकाची कायमस्वरूपी मूर्ती असेल आणि तिची नियमित पूजा होत असेल, तर अशा मूर्तीचं विसर्जन केलं जात नाही, ती देवघरातच राहते.

विसर्जनातून एक संदेशही मिळतो, तो म्हणजे या जगातील प्रत्येक गोष्ट तात्पुरती आहे. जशी मातीची मूर्ती काही दिवस भक्तांसोबत राहून पाण्यात विरघळते, तसंच माणसानेही कशावरही जास्त आसक्ती ठेवू नये, अशी शिकवण यातून मिळते. विसर्जनाद्वारे भक्त आदराने बाप्पाला निरोप देतात आणि पुढच्या वर्षी परत येण्याची प्रार्थना करतात.

या परंपरेमागे एक पौराणिक कथाही सांगितली जाते. महर्षी वेद व्यासांनी गणपतीला महाभारताची कथा लिहून काढण्याची विनंती केली होती, पण अट अशी होती की न थांबता सतत लिहायचं. गणपतीने ही अट मान्य करून दहा दिवस सतत लेखन केलं. सततच्या लेखनामुळे आणि विश्रांती न मिळाल्याने दहाव्या दिवशी गणपतीच्या शरीराचं तापमान खूप वाढलं. शरीर थंड करण्यासाठी वेद व्यासांनी त्यांना तलावात स्नान घातलं, आणि तो दिवस अनंत चतुर्दशीचा होता असं मानलं जातं. याच कथेवरून दहा दिवस पूजा केल्यानंतर मूर्तीचं विसर्जन करण्याची पद्धत सुरू झाली असं सांगितलं जातं.

देवी पार्वतीने गणपतीला मातीपासून घडवलं, अशीही कथा आहे. त्यामुळे मातीच्या मूर्तीचं पाण्यात विसर्जन करणं हे तिचं पुन्हा निसर्गात विलीन होणं मानलं जातं. काही दिवसांसाठी पाहुणे म्हणून भक्तांच्या घरी येणारे बाप्पा पूजा स्वीकारून पुन्हा कैलासाकडे परततात, अशी श्रद्धा आहे.