Iran Airlines : आता हवेत विमान उडवून दाखवाच; अमेरिकेचा इराणला इशारा

इराण आणि अमेरिका यांच्यातील तब्बल सात महिने सुरु असलेला संघर्ष अजून थांबताना दिसत नाही. इस्रायलने अमेरिकेला यात गुंतवून स्वतःचा मोर्चा गाझा पट्टी आणि लेबनॉनकडे वळवला आहे, तर इराणसोबतचे हे युद्ध आता डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या इज्जतीचा प्रश्न होऊन बसले आहे.

त्यामुळेच या ना त्या प्रकारे काहीही करून इराणला गुडघ्यावर आणण्यासाठी अमेरिका प्रयत्न करत आहे. इराणच्या संपूर्ण प्रवासी आणि मालवाहतूक विमान सेवेवर बंदी आणण्यासाठी अमेरिकेने मोहीम आखली आहे. अमेरिकेचे ट्रेझरी सचिव स्कॉट बेसेन्ट यांनी इशारा दिला की २३ सप्टेंबरपासून इराणच्या विमान कंपन्यांना जगभरात आंतरराष्ट्रीय विमानसेवा चालवणे खूपच अवघड होऊ शकते. म्हणजेच याच तारखेपासून इराणी विमान कंपन्यांच्या अडचणी वाढणार आहेत, असे अमेरिकेकडून स्पष्ट करण्यात आले.

परदेशातील विमानतळ, इंधन पुरवठादार, ग्राउंड हॅण्डलिंग कंपन्या आणि तिकीट विक्री करणाऱ्या संस्थांनी इराणी विमान कंपन्यांना सेवा दिल्यास त्यांच्यावरही अमेरिकेचे निर्बंध लागू होऊ शकतात, असे अमेरिकेकडून सांगण्यात आले आहे. म्हणजे इराणी विमानांना मदत करणारी कोणतीही परदेशी कंपनी असो, ती अमेरिकेच्या निर्बंधांच्या कक्षेत येऊ शकते.

अमेरिकेच्या म्हणण्यानुसार, इराणी विमानं परदेशातील कोणत्याही देशात उतरली तर त्यांना लागणाऱ्या सुविधा किंवा तिकीट विक्रीसारख्या सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांवर कारवाईचा धोका राहणार आहे. अशा कंपन्यांचा अमेरिकन डॉलर प्रणालीतील प्रवेशही रोखला जाऊ शकतो, ज्यामुळे त्यांच्यासमोर आर्थिक अडचण निर्माण होईल. डॉलर प्रणालीत प्रवेश बंद झाल्यास संबंधित कंपन्यांचे आंतरराष्ट्रीय व्यवहार अडचणीत येऊ शकतात. यामुळे अमेरिकेचा थेट आदेश नसतानाही इराणी विमान कंपन्यांना परदेशातील विमानतळांवर आवश्यक सेवा मिळणे कठीण होऊ शकते, असे आंतरराष्ट्रीय वर्तुळात बोलले जात आहे.

अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाने ८ सप्टेंबरला ३६ जणांवर निर्बंध जाहीर केले होते, त्यात इराणशी संबंधित २७ विमान कंपन्यांचा समावेश होता. इराणच्या विमान वाहतूक क्षेत्राचा वापर शस्त्रे, कर्मचारी आणि इतर प्रतिबंधित माल वाहून नेण्यासाठी केला जात असल्याने ही कारवाई करण्यात आल्याचे अमेरिकेने म्हटले आहे. म्हणजेच केवळ प्रवासी वाहतूक नव्हे, तर शस्त्रे आणि इतर प्रतिबंधित सामग्रीच्या वाहतुकीचा संशय हेच या कारवाईमागचे कारण असल्याचे अमेरिकेकडून सांगण्यात आले.

या दबावाचा परिणाम प्रत्यक्ष विमानसेवेवरही दिसू लागला आहे. Mahan Air ने तुर्की आणि ओमानमधील काही आंतरराष्ट्रीय सेवा बंद केल्या आहेत, तर तुर्कीनेही Mahan Air च्या सेवांवर निर्बंध आणले आहेत. इराकनेही इराणी विमान कंपन्यांच्या उड्डाणांवर बंदी लागू करण्याची तयारी केली आहे. यावरून अमेरिकेच्या या मोहिमेचा परिणाम आधीच काही देशांमध्ये दिसू लागल्याचे स्पष्ट होते.

इराणची विमान वाहतूक व्यवस्था आधीपासूनच अनेक वर्षांच्या अमेरिकन निर्बंधांमुळे अडचणीत आहे. विमानांचे सुटे भाग, देखभाल आणि नवीन विमाने मिळवण्यावर याचा परिणाम झाला आहे. आता आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि सेवा पुरवठादारांवरही दबाव वाढल्यास इराणमधून परदेशात जाणाऱ्या आणि परदेशातून इराणमध्ये येणाऱ्या प्रवाशांचे पर्याय आणखी कमी होऊ शकतात.