अमेरिकेच्या इंडो-पॅसिफिक कमांडचे प्रमुख ॲडमिरल पापारो ५ दिवसांच्या भारत दौऱ्यावर

नवी दिल्ली: अमेरिकेच्या इंडो-पॅसिफिक कमांडचे (US INDOPACOM) कमांडर ॲडमिरल सॅम्युअल जे. पापारो ३ ते ८ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत भारताच्या अधिकृत दौऱ्यावर आले आहेत. हा दौरा ५ दिवसांचा आहे. भारतात पोहोचताच भारतीय संरक्षण दलाकडून त्यांचे औपचारिक स्वागत करण्यात आले.

भारत आणि अमेरिका यांच्यातील संरक्षण भागीदारी आणखी मजबूत करणे, दोन्ही देशांच्या लष्करी दलांमधला परस्पर सहकार्य वाढवणे आणि बदलत्या भू-राजकीय परिस्थितीत प्रादेशिक स्थिरता टिकवणे हा या दौऱ्याचा मुख्य उद्देश आहे. जागतिक राजकारणात आणि सामरिक समीकरणांत इंडो-पॅसिफिक क्षेत्राचे महत्त्व दिवसेंदिवस वाढत आहे, याच पार्श्वभूमीवर ही भेट होत आहे.

दौऱ्यात ॲडमिरल पापारो भारताच्या तिन्ही सैन्यदलांचे प्रमुख, राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार आणि संरक्षण मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकारी यांच्याशी बोलणार आहेत. या बैठकांत फक्त पारंपरिक लष्करी सरावांवरच चर्चा होणार नाही. संरक्षण क्षेत्रातील डिजिटल रूपांतरण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान यांच्या मदतीने सहकार्य कसे वाढवता येईल, यावर विशेष भर दिला जाणार आहे.

हिंद महासागर क्षेत्र (Indian Ocean Region) हा जागतिक व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठ्याचा मुख्य मार्ग मानला जातो. या भागात चीनच्या वाढत्या लष्करी आणि सागरी प्रभावाला पायबंद घालण्यासाठी आणि मुक्त, खुल्या व सुरक्षित इंडो-पॅसिफिक क्षेत्राच्या उभारणीसाठी भारत आणि अमेरिकेचे सहकार्य अत्यंत निर्णायक ठरत आहे. पापारो यांच्या भेटीमुळे हिंद महासागर क्षेत्रातील अमेरिकेची सातत्यपूर्ण उपस्थिती आणि भारतासोबतचे सामरिक हितसंबंध पुन्हा स्पष्ट झाले आहेत.

सागरी सुरक्षा आणि सागरी क्षेत्राविषयी माहितीची देवाणघेवाण (Maritime Domain Awareness) सुधारणे यावर दोन्ही देशांचा मुख्य भर असणार आहे. समुद्रातील चाचेगिरी, बेकायदेशीर मासेमारी, व्यापार मार्गांची सुरक्षा आणि आपत्ती व्यवस्थापन अशा आव्हानांवर मात करण्यासाठी दोन्ही देशांच्या नौदलांमधला ताळमेळ अधिक घट्ट केला जात आहे.

तंत्रज्ञानाच्या बाबतीतही दोन्ही देश पुढे जात आहेत. संरक्षण ऊर्जा लवचिकता (Defense Energy Resilience) आणि हरित संरक्षण तंत्रज्ञानावर भारत आणि अमेरिका भर देणार आहेत. आधुनिक लष्करी तळांना शाश्वत ऊर्जा पुरवठा करणे आणि आणीबाणीच्या वेळी ऊर्जा यंत्रणांचे रक्षण करणे, यावर रणनीती आखली जाईल. शिवाय नवीन लष्करी तंत्रज्ञानाचा एकत्र विकास (Joint Technology Co-development) करण्याच्या दिशेने दोन्ही देश सकारात्मक पावले उचलत आहेत. त्यात सायबर सुरक्षा, ड्रोन तंत्रज्ञान, अंतराळ सुरक्षा आणि आधुनिक कम्युनिकेशन नेटवर्क यांचा समावेश आहे. या सहकार्यामुळे भारताच्या आत्मनिर्भर भारत अभियानाला आणि लष्करी आधुनिकीकरणाला मोठा वेग मिळण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

पापारो ज्या अमेरिकी इंडो-पॅसिफिक कमांडचे नेतृत्व करतात, ती जगातील सर्वात मोठी आणि सर्वात जुनी लष्करी कमांड मानली जाते. प्रशांत महासागरापासून हिंद महासागरापर्यंतचा मोठा भूभाग तिच्या अधिकारक्षेत्रात येतो. त्यांच्या नेतृत्वाखाली सुमारे ४ लाख लष्करी आणि नागरी कर्मचारी काम करतात. ५ विमानवाहू जहाजे (Aircraft Carriers), सुमारे २०० अत्याधुनिक युद्धनौका आणि १,००० हून अधिक लढाऊ विमाने या कमांडच्या थेट नियंत्रणात असतात. एवढ्या मोठ्या लष्करी ताकदीचे प्रमुख भारतात येऊन चर्चा करतात, यावरून भारताचे जागतिक आणि प्रादेशिक पातळीवरचे वाढते सामरिक वजन दिसते. हा दौरा भारत-अमेरिका मैत्रीला नव्या उंचीवर नेईल, असा विश्वास संरक्षण तज्ज्ञांकडून व्यक्त केला जात आहे.