लक्ष्मीपूजनासाठी सात नियम आणि सहा उपाय: स्वच्छता, रांगोळी, दिवे, दान आणि मनापासून पूजा

दिवाळीत देवी लक्ष्मीने घरात यावे आणि घरात सुख, शांती, पैसा टिकून राहावा, अशी इच्छा अनेकांच्या मनात असते. म्हणून दिवाळीच्या दिवशी लक्ष्मी आणि गणपतीची मनोभावे पूजा केली जाते. मनापासून पूजा केली तर घरातली आर्थिक अडचण दूर होते आणि धनलाभ होतो, असे म्हणतात. पण पूजा फक्त फुले वाहून पूर्ण होत नाही. त्यासाठी काही छोट्या गोष्टी पाळाव्या लागतात, असे यात सांगितले आहे.

पहिला नियम घराच्या स्वच्छतेचा आहे. लक्ष्मी स्वच्छ घरात येते, असे आजी-आजोबा सांगायचे. त्यामुळे दिवाळीच्या आधी घरातली धूळ, कचरा आणि नको असलेल्या वस्तू बाहेर काढाव्यात. मुख्य दरवाजा, देवघर आणि स्वयंपाकघर ही तीन ठिकाणे विशेषकरून चकाचक ठेवावीत.

दुसरा नियम दारात रांगोळी काढण्याचा आहे. दिवाळीला दारात सुंदर रांगोळी काढणे शुभ मानले जाते. त्यासोबत दरवाजाला आंब्याच्या पानांचे किंवा फुलांचे तोरण लावावे. घरात शिरतानाच प्रसन्न वाटते आणि घरात चांगली ऊर्जा येते, असे सांगितले आहे.

तिसरा नियम दिव्यांचा आहे. संध्याकाळ झाली की दारात, देवघरात आणि अंगणात दिवे लावावेत. तुपाचा किंवा तेलाचा दिवा लावणे चांगले मानतात. घर अंधारात ठेवू नये.

चौथा नियम पूजेच्या पोशाखाचा आणि मांडणीचा आहे. लक्ष्मीपूजन करताना स्वच्छ कपडे घालावेत, लाल किंवा पिवळा असा प्रसन्न रंग असेल तर छान. पूजेच्या जागी लाल किंवा पिवळे कापड अंथरून त्यावर लक्ष्मी आणि गणपतीची मूर्ती ठेवावी. त्यानंतर फुले, अक्षता, हळद-कुंकू वाहून नैवेद्य दाखवावा.

पाचवा नियम घरातली शांतता टिकवण्याचा आहे. दिवाळीच्या दिवशी लहान लहान गोष्टींवरून वाद घालू नये आणि रागाने बोलू नये. सगळ्यांनी प्रेमाने वागले तर घरात लक्ष्मी टिकते. भांडणाच्या घरात लक्ष्मी थांबत नाही, असे म्हणतात.

सहावा नियम उधळपट्टी टाळण्याचा आहे. लक्ष्मी ही धनाची देवी आहे, त्यामुळे अन्न, पाणी आणि पैसा उगाच वाया घालवू नये. गरज असेल तेवढाच खर्च करावा, अन्नाचा आदर करावा आणि ताटात टाकू नये. सातवा नियम दानाचा आहे. आपल्या क्षमतेनुसार गरजू माणसाला अन्न, कपडे, धान्य किंवा थोडी आर्थिक मदत करावी. मनापासून केलेले दान लक्ष्मीला खूप आवडते आणि त्यातून मनालाही शांती मिळते, असे सांगितले आहे.

आता धनासाठी सुचवलेले सहा उपाय. पहिला म्हणजे कमळाचे फूल वाहणे. लक्ष्मीला कमळाचे फूल सगळ्यात जास्त आवडते, असे ग्रंथात लिहिले आहे, म्हणून पूजेच्या दिवशी देवीला एक कमळाचे फूल वाहावे. दुसरा उपाय म्हणजे पूजा करताना "ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः" हा मंत्र 108 वेळा म्हणणे. त्यामुळे मन एकाग्र होते आणि पूजा मनापासून होते.

तिसरा उपाय नैवेद्याचा आहे. देवीला खीर, लाडू किंवा एखादा गोड पदार्थ दाखवावा आणि नंतर तो प्रसाद म्हणून सगळ्यांना वाटावा. त्याने घरात आनंद राहतो. चौथा उपाय तिजोरीच्या पूजेचा आहे. दिवाळीला तिजोरी किंवा पैसे ठेवायची जागा स्वच्छ करावी. काही घरांत नाण्यांची आणि पैशांचीही पूजा करतात आणि त्याने आर्थिक स्थैर्य येते, असे मानतात.

पाचवा उपाय संध्याकाळी मुख्य दाराजवळ एक दिवा लावण्याचा आहे. हा दिवा लक्ष्मीच्या स्वागतासाठी असतो. मात्र दिवा सुरक्षित ठिकाणी ठेवावा आणि पडद्यापासून लांब ठेवावा. सहावा आणि सगळ्यात महत्त्वाचा उपाय म्हणजे पूजा मनापासून करणे, फक्त विधी म्हणून नव्हे. देवीकडे मागणे मागण्यापेक्षा आभार मानावेत. या दिवाळीत हे छोटे नियम पाळून बघितले तर घरात वेगळीच शांतता आणि प्रसन्नता जाणवेल, असे यात म्हटले आहे.