गाय-वासराच्या पूजेने उघडतो दिवाळीचा पहिला दिवस, वसुबारसची परंपरा

दिवाळीच्या उत्सवाला वसुबारसपासून सुरुवात होते. आनंद, उत्साह आणि मांगल्याचे प्रतीक म्हणून हा सण ओळखला जातो. या दिवशी गाय आणि तिच्या वासराची पूजा करण्याची परंपरा आहे.

वसुबारस हा दिवाळीतला पहिला दिवस मानला जातो. आश्विन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील द्वादशी तिथीला हा सण साजरा केला जातो. या दिवसाला गोवत्स द्वादशी असेही म्हणतात. 'गो' म्हणजे गाय आणि 'वत्स' म्हणजे वासरू. म्हणजेच या दिवशी गाय आणि वासराची पूजा करून त्यांच्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.

हिंदू धर्मात गाईला मातेचा दर्जा दिला जातो. त्यामुळे वसुबारस हा दिवस कृतज्ञता, समृद्धी आणि गोमातेच्या पूजनाचे प्रतीक मानला जातो. गाईला पवित्र आणि पूजनीय समजले जाते. गाईमध्ये अनेक देवी-देवतांचा वास असतो, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. गाईचे दूध, दही, तूप आणि शेण यांचा वापर धार्मिक कार्यांमध्ये होतो. म्हणूनच या दिवशी गोमातेची पूजा करून सुख, समृद्धी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना केली जाते.

पूजेची पद्धत अशी सांगितली आहे. वसुबारसच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून घराची स्वच्छता करावी. गाय आणि वासराला स्वच्छ पाण्याने धुवून सजवावे. गाईच्या कपाळावर हळद-कुंकू लावावे आणि तिला फुलांची माळ घालावी. त्यानंतर गाय आणि वासराला गोड पदार्थ, हिरवा चारा किंवा त्यांना आवडणारे खाद्य द्यावे. दोघांची आरती करून कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करावी. शक्य असेल तर गोमातेची सेवा करावी आणि गरजू प्राण्यांना अन्नदान करावे.

हिंदू श्रद्धेनुसार गाय ही केवळ उपजीविकेचे साधन नाही, तर ती मातेप्रमाणे पालनपोषण करणारी आहे. तिच्या दुधातून माणसाला पोषण मिळते. शेती आणि ग्रामीण जीवनातही गाईचे महत्त्व मोठे आहे. काही प्रचलित कथांमध्ये गोमातेची भक्ती आणि तिच्या सेवेमुळे मिळणारे पुण्य यांची महती सांगितली जाते. त्यामुळे वसुबारसला गाय आणि वासराची पूजा करून त्यांच्याबद्दल आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याची परंपरा आहे.

या दिवशी गोमातेची पूजा करणे, तिला चारा आणि खाद्य देणे आणि तिची सेवा करणे शुभ मानले जाते. गाईची पूजा करणे शक्य नसेल, तर तिचे स्मरण करून गोशाळेत चारा किंवा इतर गरजेच्या वस्तू दान करता येतात. या दिवशी प्राणीमात्रांशी प्रेमाने वागण्याचा संकल्पही करता येतो.

वसुबारस हा फक्त धार्मिक विधींचा दिवस नाही. निसर्ग, प्राणी आणि आपल्या जीवनाला आधार देणाऱ्या सर्व घटकांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा सण आहे. गोमातेच्या पूजनाने दिवाळीच्या मंगलमय पर्वाची सुरुवात केली जाते.