धनत्रयोदशीपूर्वी सोन्याच्या भावात घसरण, खरेदी की प्रतीक्षा? तीन घटकांकडे लक्ष

धनत्रयोदशी आणि दिवाळी जवळ आली की सोनं खरेदी करण्याकडे ग्राहकांचा कल वाढतो. पण सध्या सोन्याच्या दरात मोठी अस्थिरता आहे, त्यामुळे आत्ताच घ्यावं की थोडं थांबावं, असा प्रश्न अनेकांसमोर आहे. भारतातील इम्पोर्ट ड्युटी, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दर, अमेरिकेतील बॉन्ड यील्ड आणि देशांतर्गत मागणी या घटकांचा सोन्याच्या किमतीवर परिणाम होत आहे.

सप्टेंबर 2026 मध्ये सोन्याच्या दरात मोठी घसरण झाली. 29 सप्टेंबरला जागतिक बाजारात स्पॉट गोल्डने 7 आठवड्यांतील नीचांकी पातळी गाठली आणि त्यानंतर काहीशी सुधारणा केली. त्या दिवशी स्पॉट गोल्ड $4,110.55 प्रति औंसवर होते.

पहिला घटक म्हणजे भारताची इम्पोर्ट ड्युटी. 2026 मध्ये भारताने सोन्यावरील प्रभावी आयात शुल्क 6% वरून 15% केले असून ते 13 मे 2026 पासून लागू झाले आहे. शुल्क पुन्हा 6% होणार अशी बाजारात चर्चा आहे, पण सरकारकडून तशी कोणतीही अधिकृत घोषणा झालेली नाही. म्हणून शुल्क कमी होईल असं गृहीत धरून भावाचा नेमका अंदाज बांधता येत नाही.

विश्लेषक राहुल जैन यांच्या मते, शुल्क 15% राहिलं तर सोन्याची किंमत सुमारे Rs 1,57,000 प्रति 10 ग्रॅमपर्यंत जाऊ शकते. शुल्क 6% पर्यंत खाली आलं तर लँडेड प्राइस सुमारे Rs 1,44,000 प्रति 10 ग्रॅमपर्यंत येऊ शकते. म्हणजे शुल्क कमी झालं तर देशांतर्गत किमतींवर घसरणीचा दबाव येऊ शकतो. शुल्क वाढल्यानंतर तस्करीच्या सोन्याचे व्यवहार वाढल्याचे अहवाल आहेत, तसंच अधिकृत आयातदारांच्या तुलनेत तस्करीच्या सोन्यात मोठा किमतीचा फरक निर्माण झाला आहे.

दुसरा घटक म्हणजे जागतिक सोन्याचा भाव आणि अमेरिकेतील बॉन्ड यील्ड. 29 सप्टेंबर 2026 रोजी अमेरिकेतील 10 वर्षांच्या ट्रेझरी यील्डने 5.27% पेक्षा अधिक पातळी गाठली होती. यील्ड वाढली आणि डॉलर मजबूत झाला, तर व्याज न देणाऱ्या सोन्यावर दबाव येऊ शकतो. आंतरराष्ट्रीय किमतीत 5% घसरण झाली तर भारतात दर सुमारे Rs 1,45,000 प्रति 10 ग्रॅमपर्यंत येऊ शकतो, आणि 10% घसरण झाली तर भारतीय बाजारात किंमत सुमारे Rs 1,38,000 पर्यंत येण्याची शक्यता व्यक्त झाली आहे.

तिसरा घटक म्हणजे भारतातील मागणी. आर्थिक वर्ष 2026-27 च्या पहिल्या तिमाहीत देशातील सोन्याची मागणी सुमारे 6% कमी झाली, तर पहिल्या सहामाहीत ही घट सुमारे 17% असल्याचं सांगितलं गेलं आहे. मात्र गुंतवणुकीची मागणी तुलनेने मजबूत राहिली असून गोल्ड ETF मधली गुंतवणूकही उच्च पातळीवर असल्याचं नमूद केलं आहे. World Gold Council च्या सप्टेंबरच्या आढाव्यानुसार ऑगस्टमधल्या मोठ्या तेजीनंतर सप्टेंबरमध्ये भारतीय आणि आंतरराष्ट्रीय किमतींत सुधारणा झाली आहे. सणासुदीचा आणि लग्नसराईचा हंगाम पुढे सरकत असताना मागणी वाढण्याची अपेक्षा आहे.

या तीन घटकांमुळे अल्पावधीत किमतीवर दबाव राहू शकतो, असा अंदाज आहे. त्यावरून राहुल जैन यांनी तातडीने मोठी खरेदी करण्याऐवजी धनत्रयोदशीपर्यंत बाजाराची हालचाल पाहण्याचा दृष्टिकोन मांडला आहे. हा एका विशिष्ट विश्लेषकाचा अंदाज आहे आणि पुढचा दर निश्चितपणे सांगता येत नाही.

29 सप्टेंबरला भारतीय बाजारात 24 कॅरेट सोन्याचा दर सुमारे Rs 1.48 लाखांच्या आसपास होता. मुंबईसह वेगवेगळ्या बाजारांत दरात फरक असू शकतो. 28 सप्टेंबरच्या व्यवहारात MCX डिसेंबर गोल्ड फ्युचर्स सुमारे Rs 1,48,750 प्रति 10 ग्रॅमवर बंद झाला होता. सोनं Rs 1 लाख प्रति 10 ग्रॅमच्या खाली जाण्याची शक्यता बहुतांश विश्लेषकांना जवळच्या काळात कमी वाटते, पण ती पूर्णपणे अशक्य नाही. आंतरराष्ट्रीय भाव मोठ्या प्रमाणात घसरला आणि रुपयाच्या हालचालीत मोठा बदल झाला, तर देशांतर्गत दरावर परिणाम होऊ शकतो.

पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणावामुळे कच्च्या तेलाचे भाव वाढले आहेत. ब्रेंट क्रूड 29 सप्टेंबरच्या आसपास $105 ते $108 प्रति बॅरलवर होतं. तेल महाग झालं तर महागाई वाढू शकते, त्याचा परिणाम अमेरिकेच्या फेडच्या व्याजदर धोरणावर होऊ शकतो आणि सोन्यावर अप्रत्यक्ष दबाव येऊ शकतो. अलीकडच्या घसरणीमागे गुंतवणूकदारांची नफा वसुली आणि ETF मधून बाहेर पडणारा पैसा हेही घटक असल्याचं विश्लेषण आहे.

मोतीलाल ओसवालचे नवीन दमानी यांच्यासारख्या काही विश्लेषकांनी यापूर्वी दर आणखी खाली येऊन Rs 1.30 लाख ते Rs 1.32 लाख प्रति 10 ग्रॅमपर्यंत जाऊ शकतो, असा अंदाज व्यक्त केला होता. दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांनी अशा पातळीवर खरेदीचा विचार करावा, असं त्यांचं मत होतं. काही ब्रोकरेज हाऊसच्या अंदाजानुसार 2026 च्या उर्वरित काळात देशांतर्गत दर Rs 1.40 लाख ते Rs 1.60 लाख प्रति 10 ग्रॅमच्या श्रेणीत राहू शकतो. आंतरराष्ट्रीय दर $3,800 ते $4,000 प्रति औंसच्या आसपास घसरला आणि रुपयात मोठी कमजोरी आली, तरच Rs 1 लाखांच्या खाली जाण्याच्या शक्यतेकडे अधिक गांभीर्याने पाहावं लागेल.

एकूण पाहता, इम्पोर्ट ड्युटी, आंतरराष्ट्रीय दर, अमेरिकेतील बॉन्ड यील्ड, डॉलर, कच्च्या तेलाचे भाव आणि भारतातील मागणी या सगळ्यांकडे लक्ष द्यावं लागेल. घसरणीनंतर थोडी सुधारणा दिसत असली तरी अस्थिरता कायम आहे. त्यामुळे ग्राहकांनी आपल्या गरजेनुसार निर्णय घ्यावा आणि मोठी गुंतवणूक करण्यापूर्वी प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्यावा.