चंद्रपूरमध्ये कापसावर दुष्काळाचे सावट, उत्पादकता ३५-५० टक्क्यांपर्यंत घटण्याची शक्यता

जागतिक कापूस दिन सगळीकडे साजरा होत असताना चंद्रपूर जिल्ह्यातील कापूस उत्पादक शेतकरी मात्र यंदा दुष्काळाच्या सावटाखाली आहेत. पाऊस अपुरा आणि असमान पडला, मध्येच त्याने दीर्घ खंड दिला आणि त्यातून पाण्याचा ताण निर्माण झाला. त्याचा थेट फटका कापूस पिकाला बसला आहे. जिल्ह्यातील १२ तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थितीच्या अनुषंगाने 'ट्रिगर-१' लागू झाला असून कापसाच्या उत्पादनात मोठी घट होण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.

खरीप २०२६ मध्ये चंद्रपूर जिल्ह्यात एकूण ४ लाख ७० हजार २७७ हेक्टर क्षेत्रावर पिकांची लागवड झाली. त्यात कापूस हे प्रमुख पीक असून १ लाख ९३ हजार ९४४ हेक्टर क्षेत्र कापसाखाली आहे. धानाचे क्षेत्र १ लाख ८६ हजार ४२ हेक्टर, तर सोयाबीनचे क्षेत्र ५३ हजार ९७६ हेक्टर आहे. म्हणूनच जिल्ह्याच्या खरीप अर्थव्यवस्थेत कापसाचे महत्त्व मोठे आहे.

यंदा कापसाच्या वाढीच्या अवस्थेतच पावसाचा मोठा ताण पडला. अनेक भागांत कापसाची पाती आणि फुले गळत आहेत, बोंडांची संख्या कमी राहिली आहे आणि पिकाची वाढ खुंटली आहे. नुकत्याच झालेल्या क्षेत्रीय पाहणीत कापसाच्या उत्पादकतेत जवळपास ३५-५० टक्क्यांपर्यंत घट होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.

लागवडीचा खर्च मोठा असताना अपेक्षित उत्पादन हाती येणार नाही, ही चिंता शेतकऱ्यांना सतावत आहे. दरम्यान, १२ तालुक्यांत 'ट्रिगर-१' लागू झाल्यामुळे पीक नुकसानीचे पंचनामे आणि पीक परिस्थितीचे सर्वेक्षण सुरू करण्यात आले आहे. पिकांची सध्याची स्थिती, नुकसानीचे प्रमाण, तसेच छायाचित्रे आणि इतर नोंदी गोळा करून अहवाल तयार करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

दुष्काळग्रस्त भागासाठी पीक कर्जाचे पुनर्गठन, कर्जवसुलीला स्थगिती आणि कृषीपंपांच्या वीजबिलात सवलत यांसह विविध उपाययोजना जाहीर करण्यात आल्या आहेत. कापूस खरेदीच्या दृष्टीनेही चंद्रपूर हे महत्त्वाचे केंद्र आहे. २०२५-२६ च्या हंगामात भारतीय कापूस महामंडळाने जिल्ह्यातील ५९ हजार ७४० शेतकऱ्यांकडून २ लाख ८२ हजार ७८६ गाठी कापूस खरेदी केला होता. यावरून जिल्ह्यातील कापूस अर्थव्यवस्थेचा व्याप किती मोठा आहे, हे स्पष्ट होते.

शंकर तोटावार, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी, चंद्रपूर, यांनी सांगितले की यंदाच्या प्रतिकूल हवामानामुळे कापूस पिकावर ताण आला आहे. शेतकऱ्यांनी पीक नुकसानीची माहिती संबंधित कृषी अधिकाऱ्यांना द्यावी आणि पंचनाम्याच्या प्रक्रियेत सहकार्य करावे. कापसावर कीड किंवा रोगाचा प्रादुर्भाव दिसल्यास तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच उपाययोजना कराव्यात. उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करावा आणि पुढील हंगामासाठी हवामान व पाण्याची उपलब्धता लक्षात घेऊन पीक नियोजन करावे, असेही त्यांनी म्हटले आहे. जागतिक कापूस दिन दरवर्षी ७ ऑक्टोबरला साजरा केला जातो आणि यंदाची अधिकृत थीम 'कॉटन फॉर गुड' आहे.