स्तनाच्या कर्करोगानंतर आई होता येते का? उपचारांपूर्वीच प्रजननक्षमतेबद्दल डॉक्टरांशी बोला, असे तज्ज्ञ सांगतात

स्तनाच्या कर्करोगाचे निदान झालेल्या तरुण महिलांसाठी भविष्यातील मातृत्वाचा विचार उपचार सुरू होण्यापूर्वीच करणे महत्त्वाचे आहे, असे तज्ज्ञांनी सांगितले. ज्यांना पुढे आई व्हायचे आहे, त्यांनी उपचारांपूर्वीच डॉक्टरांशी प्रजननक्षमता (Fertility) जपण्याच्या पर्यायांवर मोकळेपणाने बोलणे गरजेचे आहे. एकदा उपचार सुरू झाले की काही पर्याय मर्यादित होऊ शकतात किंवा उपलब्ध राहतीलच असे नाही.

कर्करोगाचे निदान, उपचारांची चिंता आणि त्यातून सावरण्याचे आव्हान, या सगळ्यांशी झगडताना तरुण महिलांच्या मनात आणखी काही महत्त्वाचे प्रश्न असतात. "कर्करोगाच्या उपचारांनंतरही मी आई होऊ शकेन का", हा त्यातलाच एक. पण या प्रश्नांवर बोलणे अनेकदा अवघड जाते. याबद्दल टीएलसी (द लॉन्जेव्हिटी सेंटर) च्या संस्थापक, प्रजनन वैद्यक आणि आयव्हीएफ तज्ज्ञ डॉ. भावना शर्मा यांनी माहिती दिली.

डॉ. शर्मा यांच्या मते, ज्या स्त्रीने आयुष्यभर आई होण्याचे स्वप्न पाहिले आहे, तिच्यासाठी अशा परिस्थितीला तोंड देणे खूप भावनिक आणि कठीण ठरू शकते. सगळे लक्ष कर्करोगाशी लढण्यावर ठेवावे लागते, तेव्हा मातृत्वाची स्वप्ने आणि पुढचे कुटुंब नियोजन काही काळ मागे पडू शकते.

कर्करोगाचे उपचार तातडीने सुरू करावे लागत असल्याने गर्भधारणा आणि मूल होण्याच्या योजना अनेकदा पुढे ढकलाव्या लागतात. डॉ. शर्मा यांच्या म्हणण्यानुसार, केमोथेरपी किंवा इतर उपचारांचा प्रजननक्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो, हे काही स्त्रियांना आधी माहितीच नसते. उपचारांदरम्यान मासिक पाळीच्या चक्रात बदल जाणवू लागले, तेव्हाच त्यांना या संभाव्य परिणामांची जाणीव होते.

स्तनाच्या कर्करोगाचे निदान झाले म्हणजे आई होण्याची शक्यता संपली, असे अजिबात नाही, असे या तज्ज्ञ सांगतात. कर्करोग उपचार आणि प्रजनन वैद्यकशास्त्रातील प्रगतीमुळे महिलांसमोर आता जास्त पर्याय आहेत. प्रजननक्षमता जतन करण्याच्या आधुनिक पद्धती, उपचार पूर्ण झाल्यावर गर्भधारणेचे काळजीपूर्वक नियोजन आणि तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन, यामुळे काही महिलांना कुटुंब सुरू करण्याची आशा जिवंत ठेवता येऊ शकते. त्यामुळे निदानानंतर मातृत्वाची स्वप्ने पूर्णपणे सोडून देण्याची गरज नाही.

या विषयांवर उपचारांच्या सुरुवातीलाच मोकळेपणाने चर्चा व्हायला हवी, यावर त्यांनी भर दिला. कर्करोग उपचार पथक आणि प्रजनन वैद्यक तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली योग्य पर्याय समजून घेऊन निर्णय घेणे महत्त्वाचे ठरते.

"एखाद्या तरुण महिलेला स्तनाच्या कर्करोगाचे निदान झाल्यानंतर उपचारांच्या नियोजनासोबतच तिच्या प्रजननक्षमतेबद्दलची चर्चा होणे अत्यंत आवश्यक आहे. भविष्यात मातृत्वाचा अनुभव घ्यायची इच्छा असलेल्या महिलांसाठी हा मुद्दा जास्त महत्त्वाचा ठरतो. निदानानंतर अनेक रुग्णांचे संपूर्ण लक्ष कर्करोगावरील उपचारांवर असते. पण या उपचारांचा प्रजनन आरोग्यावर होऊ शकणारा परिणाम समजून घेणेही तितकेच गरजेचे आहे. त्यामुळे उपचार सुरू करण्यापूर्वीच प्रजनन तज्ज्ञांचा सल्ला घेतला, तर महिलांना भविष्यातील मातृत्वासाठी उपलब्ध पर्यायांची माहिती मिळते आणि विचारपूर्वक निर्णय घेता येतो," असे डॉ. भावना शर्मा यांनी सांगितले.

प्रजननक्षमता जतन करणे म्हणजे कर्करोगावरील उपचार पुढे ढकलणे, असा अर्थ नाही, असेही डॉ. शर्मा यांच्या म्हणण्यात आहे. उपचार सुरू करण्यापूर्वी उपलब्ध वेळेत प्रजननक्षमतेसाठी काही पर्याय शक्य आहेत का, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. त्यासाठी कर्करोगतज्ज्ञ आणि प्रजनन क्षमता उपचारतज्ज्ञ यांनी एकत्र येऊन योग्य वैद्यकीय योजना आखणे आवश्यक आहे.

गैरसमजाबद्दलही डॉ. शर्मा बोलल्या. "स्तनाच्या कर्करोगावरील उपचारांनंतर आई होण्याची इच्छा पूर्ण होऊ शकत नाही, असा समज कोणत्याही महिलेने करून घेऊ नये. पण गर्भधारणेचा निर्णय घेताना फक्त अंदाज किंवा सर्वसाधारण माहितीवर पुढे जाणे योग्य ठरणार नाही. त्यासाठी योग्य नियोजन आणि तज्ज्ञांचा सल्ला अत्यंत महत्त्वाचा आहे. गर्भधारणेसाठी योग्य वेळ कोणती आणि सुरू असलेल्या औषधोपचारांत काही बदल करावा लागेल का, याबद्दल संबंधित कर्करोगतज्ज्ञ (ऑन्कोलॉजिस्ट) आणि प्रजनन तज्ज्ञ (फर्टिलिटी स्पेशालिस्ट) यांच्याशी सविस्तर बोलावे. या सगळ्या प्रक्रियेत महिलेचे आरोग्य आणि सुरक्षितता जपण्यासोबतच तिच्या मातृत्वाच्या इच्छा आणि कौटुंबिक नियोजनाचाही विचार व्हायला हवा," असे डॉ. शर्मा सांगतात.