'बी' रक्तगटात टाईप २ मधुमेहाचा धोका २८ टक्क्यांनी जास्त, २०२४ च्या अभ्यासात दिसले

मधुमेह हा आजकाल खूप सामान्य झालेला आजार आहे. तरुण आणि लहान मुलांसह अनेक जण त्याने त्रस्त असल्याचे दिसते. वय, जास्त वजन, शारीरिक हालचालींचा अभाव, आहार, घरात मधुमेहाचा इतिहास आणि जीवनशैली या गोष्टींशी त्याचा धोका जोडला जातो. मात्र अलीकडच्या वर्षांतल्या संशोधनात रक्तगट आणि टाईप २ मधुमेहाचा धोका यांच्यात काही संबंध असू शकतो, याकडेही लक्ष वेधले गेले आहे.

नोएडा येथील फोर्टिस रुग्णालयाच्या एंडोक्राइनोलॉजी विभागातील वरिष्ठ सल्लागार डॉ. अनुपम बिस्वास यांनी कोणत्या रक्तगटांना जास्त धोका असतो, हे स्पष्ट केले आहे.

संशोधनात इतर रक्तगटांच्या तुलनेत 'बी' रक्तगट असलेल्या लोकांना टाईप २ मधुमेहाचा धोका जास्त दिसला आहे. २०२४ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अभ्यासात आधीच्या अनेक अभ्यासांचे निष्कर्ष तपासले गेले. त्यातही 'बी' रक्तगट आणि टाईप २ मधुमेह यांच्यात संबंध आढळला. या अभ्यासानुसार इतर रक्तगटांपेक्षा 'बी' रक्तगटाच्या लोकांमध्ये मधुमेहाचा धोका २८ टक्क्यांनी जास्त होता.

तरीही 'बी' रक्तगट असला म्हणजे त्या व्यक्तीला मधुमेह होणारच, असा याचा अर्थ नाही. रक्तगट हा फक्त एक धोक्याचा घटक दाखवतो. A, AB आणि O या रक्तगटांबाबतचे निष्कर्ष वेगवेगळ्या अभ्यासांमध्ये पूर्णपणे एकसारखे आलेले नाहीत. काही अभ्यासांमध्ये O रक्तगटाच्या लोकांना टाईप २ मधुमेहाचा धोका कमी असल्याचे दिसले आहे, पण त्यामागची कारणे अजून पुरेशी स्पष्ट झालेली नाहीत.

रक्तगट आणि मधुमेह यांच्यात नेमका काय संबंध आहे, याचे ठोस उत्तर सध्या उपलब्ध नाही. AB आणि O रक्तगट शरीरातील रक्तवाहिन्या आणि काही विशिष्ट जैविक प्रक्रियांशी जोडलेले आहेत. दाह, रक्त गोठणे आणि रक्तवाहिन्यांच्या कार्यावर त्यांचा काय परिणाम होऊ शकतो, याचा अभ्यास सुरू आहे. पण हे संभाव्य संबंध मधुमेहाचे थेट कारण मानता येणार नाहीत, असे सांगण्यात आले आहे.

रक्तगट बदलता येत नाही, मात्र मधुमेहाचे अनेक मुख्य धोक्याचे घटक नियंत्रणात ठेवता येतात. वजन निरोगी राखणे, नियमित शारीरिक हालचाल, संतुलित आहार, पुरेशी झोप आणि रक्तातील साखरेची नियमित तपासणी यांची मधुमेह टाळण्यात आणि तो लवकर ओळखण्यात महत्त्वाची भूमिका असते, असे डॉ. बिस्वास यांच्या स्पष्टीकरणात म्हटले आहे. ज्यांच्या कुटुंबात मधुमेहाचा इतिहास आहे, ज्यांचे वजन जास्त आहे, ज्यांच्या पोटावर अतिरिक्त चरबी आहे किंवा ज्यांना उच्च रक्तदाब आणि वाढलेले कोलेस्ट्रॉल आहे, त्यांच्यासाठी नियमित तपासणी महत्त्वाची आहे.

मधुमेहाची तीव्रता धोक्यावर अवलंबून असते. रक्तातील साखरेची पातळी दीर्घकाळ जास्त राहिली, तर शरीरातील रक्तवाहिन्या आणि नसा खराब होऊ शकतात. त्यामुळे हृदयरोग, मूत्रपिंडाचे आजार आणि दृष्टीदोष यांचा धोका वाढतो. म्हणूनच रक्तगट A, B, AB किंवा O कोणताही असो, मधुमेहाचा प्रतिबंध आणि लवकर निदान प्रत्येकासाठी महत्त्वाचे आहे, असे यात नमूद केले आहे.