भाद्रपद पौर्णिमा यंदा २६ सप्टेंबरला, पूजाविधी आणि पितृपक्षाशी नाते जाणून घ्या

हिंदू पंचांगाप्रमाणे भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षाची अखेरची तिथी म्हणजे भाद्रपद पौर्णिमा. हिंदू धर्मात या तिथीला वेगळे स्थान दिले जाते, कारण या दिवसापासूनच अनेक ठिकाणी पितृपक्षाशी जोडलेल्या धार्मिक विधींची सुरुवात मानली जाते. पूर्वजांचे स्मरण करणे, तर्पण करणे आणि दानधर्म करणे यासाठी हा दिवस विशेष मानला जातो. काही ठिकाणी भगवान विष्णू आणि सत्यनारायण यांची पूजा, चंद्राला अर्घ्य देणे तसेच दानधर्म करण्याची पद्धतही पाळली जाते.

पंचांगानुसार यंदा पौर्णिमा तिथी २५ सप्टेंबरच्या रात्री साधारण ११ वाजून ६ मिनिटांनी सुरू होत असून ती २६ सप्टेंबरच्या रात्री साधारण १० वाजून १८ मिनिटांनी संपणार आहे. या हिशेबाने यंदा भाद्रपद पौर्णिमा शनिवार, २६ सप्टेंबर रोजी साजरी केली जाईल.

पूजेची पद्धत पाहायची झाल्यास, या दिवशी पहाटे लवकर उठून स्नान करून घरातील देवांची पूजा करावी, अशी परंपरा सांगितली जाते. त्यानंतर भगवान विष्णू किंवा सत्यनारायण यांची पूजा केली जाते. देवासमोर स्वच्छ आसन मांडून कलशाची स्थापना करावी आणि भगवान विष्णूंना फुले, तुळशीची पाने, फळे, नैवेद्य व दीप अर्पण करावा, असे सांगितले जाते. ज्यांना शक्य असेल त्यांनी सत्यनारायणाची कथा वाचावी किंवा ऐकावी आणि पूजेनंतर आरती करून प्रसादाचे वाटप करावे. पौर्णिमेच्या दिवशी चंद्रदर्शन झाल्यावर चंद्राला अर्घ्य देण्याचीही प्रथा असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र प्रत्येक कुटुंबाच्या स्वतःच्या रीतीरिवाजाप्रमाणे हे विधी पार पाडणे महत्त्वाचे मानले जाते.

भाद्रपद पौर्णिमा म्हणजे नेमके काय, याबाबत सांगायचे झाल्यास भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षाची शेवटची तिथी म्हणजेच पौर्णिमा असते. या दिवशी चंद्र पूर्ण आकारात दिसतो. हिंदू चांद्र पंचांगाप्रमाणे भाद्रपद पौर्णिमेनंतर कृष्ण पक्षाला सुरुवात होते.

याच कृष्ण पक्षात पितरांच्या स्मरणासाठी श्राद्ध आणि तर्पण करण्याची परंपरा असल्याने भाद्रपद पौर्णिमेला पितृपक्षाच्या दृष्टीनेही महत्त्व दिले जाते. भाद्रपद पौर्णिमेनंतर सुरू होणाऱ्या कृष्ण पक्षातील प्रतिपदेपासून ते सर्वपितृ अमावास्येपर्यंतचा काळ पितृपक्ष किंवा श्राद्ध पक्ष म्हणून ओळखला जातो. या कालावधीत कुटुंबातील दिवंगत पूर्वजांचे स्मरण करत त्यांच्या नावाने श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान करण्याची परंपरा पाळली जाते.

धार्मिक परंपरेनुसार पौर्णिमा ही तिथी पूजा, जप, ध्यान आणि दान करण्यासाठी महत्त्वाची मानली जाते. भाद्रपद पौर्णिमा पितृपक्षाच्या अगोदर येत असल्याने पूर्वजांचे स्मरण करणे आणि पुढे होणाऱ्या श्राद्धकर्मांसाठी या दिवसाला वेगळे महत्त्व दिले जाते, असे सांगितले जाते.