बांगलादेशात तीन महिन्यांत १६२ पत्रकारांना हल्ले, धमक्या आणि खोट्या गुन्ह्यांचा फटका

बांगलादेशमध्ये पत्रकारितेवर सध्या मोठे संकट आले आहे. लोकशाहीचा चौथा स्तंभ मानल्या जाणाऱ्या पत्रकारांना गेल्या तीन महिन्यांत हिंसाचार, शारीरिक हल्ले, गोळीबार, अपहरणाच्या धमक्या आणि राजकीय द्वेषातून दाखल झालेल्या खोट्या गुन्ह्यांना तोंड द्यावे लागले आहे.

'मीडिया इनिशिएटिव्ह फॉर डेव्हलपमेंट' (Media Initiative for Development - MID) या संशोधन संस्थेने नुकताच एक अहवाल जाहीर केला आहे. त्यानुसार जुलै ते सप्टेंबर या तीन महिन्यांत ११२ हिंसक घटनांची नोंद झाली. या घटनांमध्ये किमान १६२ पत्रकार थेट प्रभावित झाले आहेत. या आकडेवारीमुळे बांगलादेशातील माध्यम स्वातंत्र्य आणि पत्रकारांच्या सुरक्षेबद्दल आंतरराष्ट्रीय पातळीवर तीव्र चिंता व्यक्त होत आहे.

एमआयडीच्या अहवालानुसार जुलै महिन्यात ३९ वेगवेगळ्या घटनांमध्ये ५० पत्रकारांना लक्ष्य करण्यात आले. त्यातल्या ४८.७ टक्के घटनांमध्ये पत्रकारांना थेट जीवे मारण्याच्या धमक्या मिळाल्या, तर २८.२ टक्के घटनांमध्ये त्यांच्यावर प्रत्यक्ष शारीरिक हल्ले झाले.

ऑगस्टमध्ये परिस्थिती आणखी बिघडली. तो महिना पत्रकारांसाठी सगळ्यात धोक्याचा ठरला. त्या महिन्यात हिंसाचाराच्या ४४ घटना घडल्या आणि ६७ पत्रकारांना गंभीर दुखापती व छळाला सामोरे जावे लागले. जुलैच्या तुलनेत ऑगस्टमध्ये घटनांमध्ये १२.८ टक्क्यांची वाढ झाली. सप्टेंबरमध्येही २९ घटना घडल्या आणि त्यात ४५ पत्रकार बाधित झाले.

या हिंसाचाराचा सगळ्यात जास्त फटका मोठ्या शहरांबाहेर आणि ग्रामीण भागात प्रत्यक्ष मैदानात काम करणाऱ्या पत्रकारांना बसला. बाधित १६२ पत्रकारांपैकी सर्वाधिक ८९ पत्रकार दैनिकांमध्ये (Print Media) काम करणारे होते. त्याशिवाय ५३ पत्रकार टीव्ही वृत्तवाहिन्यांचे आणि २० पत्रकार ऑनलाइन डिजिटल न्यूज पोर्टल्सचे आहेत.

बांगलादेशातील ३० पेक्षा जास्त जिल्ह्यांमध्ये पत्रकारांवर हल्ल्यांच्या घटना घडल्या. ढाका, चित्तगाव, सिराजगंज, बारिसाल आणि सिल्हेट या विभागांमध्ये छळाच्या सर्वाधिक नोंदी झाल्या.

स्थानिक पातळीवर भ्रष्टाचार आणि राजकीय हिंसाचाराच्या बातम्या देणाऱ्या पत्रकारांना कोणतीही सुरक्षा न देता धोकादायक भागांत काम करायला भाग पाडले जात आहे. बातमीदारी करताना त्यांच्या घरांवर आणि कार्यालयांवर थेट हल्ले झाले, गोळीबार झाला आणि काही ठिकाणी अपहरणाचे प्रयत्नही झाले. या सततच्या भीतीमुळे प्रादेशिक पत्रकारांमध्ये अस्वस्थता पसरली असून निपक्ष बातमीदारी जवळजवळ अशक्य झाली आहे.

अहवालातली सगळ्यात चिंतेची बाब म्हणजे, एवढे हल्ले आणि छळ होऊनही दोषींवर पुरेशी किंवा ठोस कायदेशीर कारवाई झालेली नाही. एमआयडीचे कार्यकारी संचालक रशीदुल हसन यांनी याबद्दल तीव्र संताप व्यक्त केला. ते म्हणाले, "पत्रकारांवर होणारे हे हल्ले केवळ वृत्तपत्रांवर किंवा टीव्ही वाहिन्यांवर नसून, ते थेट सामान्य जनतेच्या माहिती मिळवण्याच्या मूलभूत अधिकारावर आणि माध्यम स्वातंत्र्यावर झालेले आक्रमण आहे."

रशीदुल हसन आणि बांगलादेशातील प्रमुख पत्रकार संघटनांनी सरकारने तातडीने हस्तक्षेप करावा अशी मागणी केली आहे. प्रत्येक घटनेची निष्पक्ष आणि जलद चौकशी करून गुन्हेगारांना कठोर शिक्षा करावी, असे म्हटले जात आहे. हल्लेखोरांना आणि हुकूमशाही प्रवृत्तींना आत्ताच रोखले नाही, तर बांगलादेशातील स्वतंत्र आणि निष्पक्ष माध्यमांचे अस्तित्व कायमचे धोक्यात येईल, असा गंभीर इशारा माध्यम तज्ज्ञांनी दिला आहे.