अविधवा नवमी म्हणजे काय? या दिवशी पूर्वजांचे स्मरण कसे केले जाते

अविधवा नवमीला मातृ नवमी किंवा अहेर नवमी असेही म्हणतात. पितृपक्षात, म्हणजेच श्राद्धाच्या दिवसांत येणारी ही नवमी तिथी आहे. पती ह्यात असताना ज्या स्त्रियांचा मृत्यू झाला, त्यांचे श्राद्ध आणि स्मरण यासाठी हा दिवस समर्पित आहे. हिंदू धर्मात ही एक महत्त्वाची धार्मिक तिथी मानली जाते. अविधवा नवमी म्हणजे नेमके काय आणि या दिवशी पूर्वजांचे स्मरण कसे केले जाते, ते समजून घेऊया.

ही तिथी विशेषतः पती ह्यात असलेल्या विवाहित स्त्रियांच्या सन्मानासाठी आणि त्यांच्या सौभाग्यासाठी केली जाणारी धार्मिक परंपरा म्हणून ओळखली जाते. काही भागांत तिला अविधवा नवमी, नवमी श्राद्ध किंवा मातृ नवमी या नावांनीही पाहिले जाते. मात्र या नावांचा आणि विधींचा अर्थ प्रदेश आणि परंपरेनुसार वेगवेगळा असू शकतो.

अविधवा म्हणजे जिचा पती ह्यात आहे अशी स्त्री. त्यामुळे अविधवा नवमीच्या दिवशी विवाहित स्त्रीला सौभाग्याचे प्रतीक मानून तिचा सन्मान करण्याची प्रथा काही कुटुंबांमध्ये आढळते.

या दिवशी काय केले जाते, याबद्दलही कुटुंबाच्या परंपरेनुसार फरक दिसतो. विवाहित स्त्रीला घरी बोलावून तिची ओटी भरली जाते. तिला हळदीकुंकू लावले जाते आणि फळ, वस्त्र किंवा सौभाग्याच्या वस्तू दिल्या जातात.

काही परंपरांमध्ये या दिवशी निधन झालेल्या पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांच्यासाठी श्राद्ध किंवा तर्पण केले जाते. त्यामुळे अविधवा नवमीचा संबंध फक्त सौभाग्याशी नाही. कुटुंबातील दिवंगत माता, आजी, पत्नी किंवा इतर विवाहित स्त्रियांच्या स्मरणाशीही तो जोडला जातो.

या परंपरेमागे कुटुंबातील स्त्रियांचा सन्मान, पूर्वजांचे स्मरण आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना हा भाग आहे. विवाहित स्त्रीला हळदीकुंकू लावणे, तिची ओटी भरणे किंवा सौभाग्याच्या वस्तू देणे हे तिच्या सुखी वैवाहिक जीवनासाठी शुभेच्छा देण्याचे प्रतीक मानले जाते.

मात्र अविधवा नवमीची पूजा आणि सगळेच विधी एकसारखे नसतात. काही ठिकाणी ती पितृपक्षातील नवमी तिथीशी संबंधित मानली जाते. तर काही कुटुंबांमध्ये ती वेगळ्या पद्धतीने पाळली जाते. त्यामुळे नेमकी तिथी आणि विधी ठरवताना कुटुंबाची परंपरा आणि स्थानिक पंचांग काय सांगते, ते पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई अशा विषयांवरील लेख केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे.