अनोळखी कॉलरचे नाव आता स्क्रीनवर दिसणार, 1 नोव्हेंबर 2026 पासून CNAP सेवेचे निर्देश

नवी दिल्ली: अनोळखी नंबरवरून फोन आला की कोण बोलतंय याचा अंदाज बांधत बसावं लागतं. म्हणूनच अनेक जण Truecaller सारखं ॲप फोनमध्ये ठेवतात. आता ते वेगळं ॲप न घेताच कॉल करणाऱ्याचं नाव थेट फोनच्या स्क्रीनवर दिसणार आहे. कॉलिंग नेम प्रेझेंटेशन म्हणजेच CNAP नावाच्या या सेवेचे निर्देश दूरसंचार विभागाने (DoT) दिले असून, ती 1 नोव्हेंबर 2026 पासून सुरू करायची आहे.

सगळ्या दूरसंचार कंपन्यांना हे काम करायला सांगितलं गेलं आहे. अनोळखी कॉल ओळखणं सोपं व्हावं, तसंच स्पॅम कॉल, दुसऱ्याच्या नावाने येणारे कॉल आणि फोनवरची फसवणूक यांना आळा बसावा, हा यामागचा हेतू आहे. आतापर्यंत अशा कॉलची ओळख पटवायला तिसऱ्या कंपनीच्या ॲपवर अवलंबून राहावं लागायचं, नाहीतर नंबर ऑनलाइन शोधावा लागायचा. आता नाव थेट टेलिकॉम नेटवर्कमधून येईल.

हे नाव कुठलं? सिम कार्ड घेताना, केवायसीच्या वेळी, कंपनीकडे जे नाव नोंदवलं गेलेलं असतं तेच. म्हणजे ही सेवा कंपन्यांकडे असलेल्या ग्राहक नोंदींवर चालते. Truecaller सारखी ॲप्स मात्र बऱ्याचदा लोकांनी स्वतः दिलेल्या माहितीवर चालतात, त्यामुळे दोन्ही ठिकाणी दिसणारं नाव वेगळं असू शकतं.

स्क्रीनवर नेमकं काय दिसेल, ते असं:

तुमच्या कॉन्टॅक्ट लिस्टमध्ये नंबर सेव्ह असेल, तर तुम्ही सेव्ह केलेलं नाव पूर्वीसारखंच दिसेल. नंबर सेव्ह नसेल आणि कॉल देशातूनच आला असेल, तर नंबरसोबत कंपनीच्या नोंदीतलं नाव दिसेल. अनोळखी आंतरराष्ट्रीय नंबरवरून कॉल आला, तर नाव न दिसता "International Call" असा संदेश येईल.

ही सुविधा आपोआप सुरू होईल. ॲप डाउनलोड करावं लागणार नाही आणि वेगळी नोंदणी किंवा विनंतीही करावी लागणार नाही. सुरुवातीला ती 4G आणि 5G सारख्या पुढच्या नेटवर्कवर मिळेल. 2G, 3G आणि लँडलाइनसाठी ती कशी आणायची, याचा निर्णय नंतर वेगळा घेतला जाईल. सुरुवातीच्या काळात नेटवर्क कसं आहे आणि तांत्रिक अंमलबजावणी किती झाली आहे, यावर अनुभव थोडा वेगवेगळा असू शकतो. देशभरातल्या सगळ्या मोबाईल यूजर्सना ही सेवा खरंच मिळायला लागली आहे का, याची खात्री अधिकृत घोषणेशिवाय देता येणार नाही.

यंत्रणा कशी चालेल, तेही सांगितलं गेलं आहे. कंपन्या ग्राहकांचे मोबाईल नंबर आणि नोंदणीकृत नावं यांचा डेटाबेस ठेवतील. कॉल आला की संबंधित नेटवर्कवरून नावाची माहिती काढली जाईल आणि ती कॉल घेणाऱ्याच्या स्क्रीनवर दिसेल. कॉल संपल्यावर ही माहिती क्वेरी-रिस्पॉन्स प्रक्रियेतून साठवून ठेवली जाणार नाही, अशी सुरक्षा व्यवस्था अपेक्षित आहे.

गोपनीयतेचं काय? ज्यांनी Calling Line Identification Restriction (CLIR) ही सुविधा घेऊन आपली ओळख लपवली आहे, त्यांचं नाव CNAP मधून दाखवलं जाणार नाही. तरीही सगळा डेटा पूर्णपणे सुरक्षित राहील, अशी हमी यातून मिळते असं समजू नये.

व्यावसायिक आस्थापनांसाठीही सोय आहे. बिझनेस किंवा बल्क कनेक्शन असलेल्यांना काही अटी पाळून आपलं पडताळलेलं व्यवसायाचं नाव, ब्रँडचं नाव किंवा ट्रेडमार्क दाखवण्याची परवानगी मिळू शकते. त्यासाठी ट्रेडमार्क रजिस्ट्री किंवा GST पोर्टलवरच्या नोंदी आणि इतर कागदपत्रांची पडताळणी होईल. त्यामुळे डिलिव्हरी करणारा कर्मचारी असो, कंपनीचा प्रतिनिधी असो, सेवा देणारी संस्था असो किंवा पूर्ण अनोळखी माणूस, फोन उचलण्याआधीच त्याची नोंदणीकृत ओळख स्क्रीनवर दिसू शकेल. लाखो मोबाईल ग्राहकांसाठी हा मोठा बदल ठरेल, आणि नाव ओळखण्यापुरतं तरी तिसऱ्या पक्षाच्या ॲपवरचं अवलंबित्व कमी होऊ शकतं.

यूजर्सनी काय लक्षात ठेवावं? तुमचं सिम जुन्या नावावर किंवा घरातल्या दुसऱ्या व्यक्तीच्या नावावर असेल, तर कॉल करताना तेच नाव दिसू शकतं. नाव चुकीचं दिसत असेल, तर आपल्या ऑपरेटरशी बोलून KYC माहिती तपासून घ्या. व्यवसायाचं नोंदणीकृत नाव दिसावं असं वाटत असेल, तर ऑपरेटरकडे लागणारी कागदपत्रं द्या.

एक गोष्ट मात्र पक्की लक्षात ठेवा. नाव दिसलं म्हणजे कॉल खरा किंवा सुरक्षित असतोच, असं नाही. फसवणूक करणारे अधिकृत किंवा हॅक झालेल्या मोबाईल कनेक्शनचाही वापर करून लोकांना गंडवू शकतात. CNAP मुळे कॉल करणाऱ्याची नोंदणीकृत ओळख समजायला मदत होईल, पण स्पॅम किंवा फसवणुकीचे सगळे कॉल ही सुविधा आपोआप थांबवत नाही. त्यामुळे OTP, बँकेचे तपशील किंवा पासवर्ड कोणालाही सांगू नका, आणि नाव दिसलं तरी सावध राहा.